Όσοι δεν είχατε τη δυνατότητα να παρακολουθήσετε την πολύ ενδιαφέρουσα ομιλία του Θοδωρή Κοντάρα, μπορείτε να δείτε και να την ακούσετε μέσω του παρακάτω συνδέσμου:
https://www.youtube.com/watch?v=dgfz8OCRv38&list=PL2289C3820243203F&index=13&t=293s
Τα Κούλα, άγνωστα σήμερα στο ευρύ κοινό, υπήρξαν μια σφριγηλή ελληνική κοινότητα ανάμεσα στη Σμύρνη και στο Ουσάκ, περίπου 150 χλμ. μακριά από τις ακτές του Αιγαίου. Πιθανολογείται ότι βρίσκονται στη θέση της βυζαντινής Κολόης, σπουδαίας επαρχιακής πόλης της Δυτικής Μικρασίας, που συνδέθηκε στενά με την ένδοξη Φιλαδέλφεια.
Χτισμένα στην αρχαία Φρυγία Κατακεκαυμένη, μια περιοχή απόκοσμη, ηφαιστιογενή, «μυδροπαγή, πυρίληπτον και τεφρώδη», κατά τον Στράβωνα, με πολλά θερμά νερά και φυτά, καθώς κι εντυπωσιακούς γεωλογικούς σχηματισμούς, τα Κούλα αναπτύχθηκαν από το 17ο αι. κυρίως χάρη στην ταπητουργία και τη βαφική, τέχνες στις οποίες διακρίθηκαν ιδιαιτέρως οι Έλληνες Κουλαλήδες, που ήξεραν τα μυστικά των φυτικών και γαιωδών ανεξίτηλων χρωμάτων και ύφαιναν καλά χαλιά, χαρακτηριστικού τύπου, γνωστά και περιζήτητα παγκοσμίως ως «τάπητες Κούλα».
Λίγο πριν από την Καταστροφή του 1922, στα Κούλα κατοικούσαν 9.500 Τούρκοι και 3.000 τουρκόφωνοι Έλληνες, που ασχολούνταν, εκτός από την υφαντική και τις μπογιές, με την αργυροχρυσοχοΐα, το εμπόριο και τις τέχνες. Παλαιότερα όμως οι Έλληνες ήταν πολύ περισσότεροι, μα από τα μέσα του 19ου αι. μετανάστευσαν στη Σμύρνη, επειδή παράκμασε η τοπική βαφική τέχνη, λόγω της μεγάλης διάδοσης των χημικών ευρωπαϊκών χρωμάτων.
Στην ευρύτερη περιοχή των Κούλων, που ήταν η διοικητική έδρα 86 χωριών, το χριστιανικό στοιχείο δεν ήταν πολυάριθμο και υπερτερούσαν οι Μουσουλμάνοι. Υπήρχαν λίγα ελληνικά χωριά, όπως τα Μεντοχώρια, το Μένε (αρχαία Μαιονία) και το πανάρχαιο Γκιόλντε, περίφημο κάποτε για την ιδιαίτερη ελληνική διάλεκτο των κατοίκων του, για τα εξαίσια κεντήματα των γυναικών του και για τη βυζαντινή εκκλησιά του, δυστυχώς χαμένη σήμερα.
Η μικρή πολιτεία, ξεχασμένη τώρα πια, καθώς βρίσκεται μακριά από τις πολύβουες τουριστικές διαδρομές, γέννησε τέκνα λαμπρά. Παιδί των Κούλων, ο πλούσιος έμπορος Ηλίας Ακάσογλου που ίδρυσε το 1891 το νέο ελληνικό σχολείο (Ακασόγλειος Σχολή), στην ενορία του Άη-Βούκλα (Αγ. Βουκόλου) της Σμύρνης, το οποίο εξακολουθεί να λειτουργεί ακόμη, ως τουρκικό φυσικά. Παιδί των Κούλων επίσης ο μέγας και πολύς Ευαγγελινός Μισαηλίδης (1820-1890), ο φωτιστής και πνευματικός εθνεγέρτης του τουρκόφωνου Ελληνισμού της Μικρασίας. Φιλόλογος και δημοσιογράφος, ιδρυτής της ξακουστής εφημερίδας «Ανατολή» (1851), εκδότης αμέτρητων βιβλίων ποικίλου περιεχομένου και μεταφράσεων στα καραμανλίδικα, αφιέρωσε τη ζωή του στο διαφωτισμό των Ορθοδόξων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και σχημάτισε την ταυτότητα του τουρκόφωνου Ρωμιού, έτσι όπως τον ξέρουμε γύρω στα 1900. Το έργο του θεωρείται υψίστης εθνικής σημασίας για τη διατήρηση της Ορθοδοξίας και τη μόρφωση του απλού Ρωμιού της Ανατολής.
Άξιο τέκνο των Κούλων και γόνος μιας από τις διασημότερες οικογένειες της πόλης, ο Γεώργιος Ιωακείμογλου, ο οποίος, μετά τις λαμπρές σπουδές του στη Γερμανία, προσεκλήθη από τον Κων/νο Καραθεοδωρή στη Σμύρνη, για την οργάνωση του Ιωνικού Πανεπιστημίου. Από το 1928, έγινε καθηγητής Φαρμακολογίας στο Εθνικό μας Πανεπιστήμιο, διαγράφοντας λαμπρή ακαδημαϊκή καριέρα.
Μάρτυρες της μεγάλης οικονομικής ακμής των Κούλων και της κορυφαίας παρουσίας των Ορθοδόξων είναι τα εκατοντάδες αιωνόβια σπίτια του, ελληνικά και τούρκικα, που θεωρούνται εξαιρετικά δείγματα οθωμανικής αρχιτεκτονικής του 18ου-19ου αι., αλλά και οι τρεις εκκλησιές, τα ωραία μεσαιωνικά τζαμιά, τα καραβάνσαράγια κι οι αραστάδες (αγορές) με τα δεκάδες εργαστήριά τους, ο βυζαντινός Εσκί Τσεσμές και τα λουτρά, οι περίτεχνες ταφόπλακες με τις συγκινητικές καραμανλίδικες επιγραφές και η φημισμένη άλλοτε σε όλη την περιφέρεια της Μητροπόλεως Φιλαδελφείας Λαμπίδειος Σχολή. Ολόκληρη η περιοχή των ελληνικών μαχαλάδων έχει κηρυχθεί σήμερα διατηρητέα και πολλά κτίρια αναπαλαιώνονται, όπως ο κομψός ναός της Παναγίας (1837) και το τεράστιο αρχοντικό κονάκι της οικογένειας Χατζημωυσόγλου.
Σύντομο βιογραφικό του Θοδωρή Κοντάρα
Γεννήθηκε στη Νέα Ερυθραία και η οικογένειά του κατάγεται από το Σιβρισάρι της Ερυθραίας Μικράς Ασίας. Σπούδασε Ελληνική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και δίδαξε στη μέση εκπαίδευση (1983-2017). Σε όλον τον προσφυγικό κόσμο είναι γνωστός για την ενασχόλησή του με τη λαογραφία και την ιστορία του Ελληνισμού της Μικρασίας, κυρίως των περιοχών Ιωνίας, Αιολίδας και Προποντίδας.
Από το 1981 είναι υπεύθυνος του τμήματος παραδοσιακού πολιτισμού του Πνευματικού Κέντρου Νέας Ερυθραίας (σήμερα ΚΕΜΜΕ), όπου δημιούργησε τον Χορευτικό Όμιλο, με στόχο τη διάσωση και διάδοση της πλούσιας μουσικοχορευτικής παράδοσης των Ερυθραιωτών προσφύγων. Επιμελήθηκε τους τρεις δίσκους που εξέδωσε το 1991-94 το Λύκειο των Ελληνίδων με 43 χορούς και τραγούδια από τα Αλάτσατα, την Ερυθραία και τη Σμύρνη, στους οποίους τραγουδούν και παίζουν με αυθεντικό τρόπο πρόσφυγες της πρώτης και δεύτερης γενιάς από τη Νέα Ερυθραία.
Μελέτησε και κατέγραψε επίσης τις φορεσιές των Ελλήνων του Μαρμαρά, της Ερυθραίας και των χωριών της Σμύρνης, με βάση τους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στη Νέα Ερυθραία και στα Νέα Παλάτια Ωρωπού.
Ταξιδεύει πολύ συχνά στην Τουρκία και τη Βουλγαρία και έχει δημιουργήσει ένα πλουσιότατο αρχείο διαφανειών από τις μικρασιατικές και θρακιώτικες πατρίδες, το οποίο χρησιμοποιεί σε δεκάδες διαλέξεις με μικρασιατικά ή θρακικά θέματα, που οργανώνουν σωματεία, πνευματικά κέντρα κι επιστημονικά ιδρύματα.
Συνεργάστηκε με την ιστορικό Μαριάννα Κορομηλά στην εβδομαδιαία εκπομπή της Ελληνικής Ραδιοφωνίας «Ταξιδεύοντας στο χώρο και το χρόνο», σε θέματα του μικρασιατικού Ελληνισμού. Με την ίδια και άλλους συνεργάτες συνέγραψε το βιβλίο «Ερυθραία, ένας ευλογημένος μικρόκοσμος στην καρδιά της Ιωνίας» (εκδ. Πανόραμα, Αθήνα 1997). Άρθρα και μελέτες του έχουν δημοσιευθεί σε λαογραφικά βιβλία, επιστημονικά περιοδικά μουσείων, εφημερίδες μικρασιατικών σωματείων, καθώς και σε διάφορες ιστοσελίδες στο διαδίκτυο. Συνεργαζόμενος επί χρόνια με τις Εκδόσεις Μπαλτά, έχει την επιμέλεια πολλών βιβλίων με μικρασιατικά θέματα κάθε είδους, στη σειρά Εξ Ανατολών.
Για την προσφορά του στη μικρασιατική ιδέα τιμήθηκε από πολλά μικρασιάτικα σωματεία, με κορυφαία αναγνώριση τη βράβευσή του από την Ένωση Σμυρναίων Αθηνών (2012) και από την Ομοσπονδία Προσφυγικών Σωματείων Ελλάδος (2015).
Πηγή: Θοδωρής Κοντάρας (2021)
Στον παρακάτω σύνδεσμο μπορείτε να παρακολουθήσετε την αφήγηση μιάς Κουλαλιάς, της Ευαγγελίας Γιοννούσογλου - Λασκαρίδου που περιγράφει πως μετά από 6 μήνες πορείας & κακουχιών έφτασε στον Πειραιά:
https://www.youtube.com/watch?v=uXu2Eu5My_A
