Ο οικισμός της Παλιάς Μονεμβάσιας ή Παλιομονοβάσιας είναι χτισμένος
στην άκρη ενός φυσικού λιμανιού-όρμου που από τα παλιά χρόνια χρησίμευε ως
καταφύγιο ελλιμενισμού (κυρίως προσωρινού) για την προστασία των πλοίων
από την τρικυμία, και τα σημερινά ως μόνιμου χειμερινού καταφυγίου ιδίως για τις
βάρκες των ψαράδων, των αλιευτικών Συλλόγων Μονεμβασίας και Αγιάννη.
Ανήκει στην Κοινότητα Αγίου Ιωάννη.
Στα παλιά χρόνια υπήρχε εκεί ένας μικρός ναός (προσκυνητάριο), του Αγίου
Νικολάου και Αγίας Βαρβάρας, μπροστά απ' το σημερινό σπίτι της Ρεβέκκας
Γεωργακοπούλου που σωζόταν έως τα τέλη του προηγούμενου αιώνα. Σήμερα τη
θέση του παλαιού "ναού" την έχει πάρει ο όμορφος νεοσύστατος ναός (20 περίπου
ετών) της Αγίας Βαρβάρας, που βρίσκεται στο τελευταίο άκρο του οικισμού προς
την πλευρά του Πύργου. Στο ΒΑ μέρος του υπάρχει και μία μικρή σπηλιά με λίγο
νεράκι (στραγγίχτες) απ' το οποίο έπιναν πολλοί κάτοικοι και ψαράδες τα
προηγούμενα χρόνια - αν και υφάλμυρο - για να ξεγελάσουν τη δίψα τους. Άλλοι
πάλι χρησιμοποιούσαν το νερό των 2 γλυφάδων που υπήρχαν εκεί και μερικοί τις
στέρνες τους, όπως οι Σταυροπουλαίοι καθώς και ο Γιώργος Καρατζής, ο οποίος
να σημειώσω ότι έμενε εκεί διότι είχε παντρευτεί Σταυροπουλίτσα, και μάλιστα τα
4 παιδιά του γεννήθηκαν και έζησαν για μεγάλο χρονικό διάστημα στην Παλιά,
ιδίως ο Σταύρος, έως την ηλικία περίπου των 25 ετών.
Στα προχριστιανικά χρόνια, το λιμανάκι της Παλιάς ονομάζετο "Διός
Σωτήρος" (αναφορά Παυσανία στα "Λακωνικά") και ήταν αφιερωμένο στο Δία,
αφού υπήρχε εκεί κοντά και ο ομώνυμος ναός. Η Παλιά στην ουσία ήταν ο
οικισμός των Σταυροπουλαίων, αφού στα πιο σύγχρονα χρόνια μετά την
απελευθέρωση του Ελληνικού Κράτους, εγκαταστάθηκε εκεί η οικογένεια του
Θεόδωρου Σταυρόπουλου (καταγωγή από Ρειχιά) που οι απόγονοί της συνέχισαν
να μένουν ως τις μέρες μας και για το λόγο αυτό όριζαν σχεδόν όλη την περιοχή.
Τα προκατοχικά χρόνια, δύο αδέρφια απ' την οικογένεια αυτή (Σταύρος και
Βασίλης) διατηρούσαν στο μέρος που βρίσκεται το σπίτι της Κας Ρεββέκας, δύο
καλές ψαροταβέρνες. Στα μετέπειτα χρόνια συνέχισε να μένει εκεί ο γιος του
Βασίλη, Νίκος, κατόπιν ο γιος του Νίκου, Αντώνης, και στη συνέχεια κατά
διαστήματα τα παιδιά του Αντώνη, Ευδοκία και Γιάννης, ο οποίος μάλιστα ίδρυσε
και το σημερινό ξενοδοχείο.
Τα χρόνια αυτά αλλά και μεταγενέστερα, στο μέρος αυτό λειτουργούσαν
επίσης ταβέρνες, ο Γιώργος Καρατζής (έως και τα μέσα περίπου της δεκαετίας του
1950) και την ίδια περίοδο αλλά και αργότερα ο Ξενοφών (Ξένος) Σκάγκος,
αδερφός του Νικόλα (Κόλια) Σκάγκου τον οποίον εκτέλεσαν στην Κατοχή, κοντά
στο Καστράκι, μαζί με το γιο του κατά οικτρό τρόπο, διότι μάλλον θεώρησαν ότι
ενεργούσε ως κατάσκοπος. Μάλιστα ήταν τόσο καλός μάγειρας που έχει μείνει ως
σήμερα το αξέχαστο: "Σαν τη σούπα του Κόλια" απ' την καταπληκτική
ψαρόσουπα που είχε φτιάξει και σερβίρει κάποτε στο Βενιζέλο σε μια επίσκεψή
του στο Κάστρο, που του έμεινε αλησμόνητη. Στις ταβέρνες αυτές, έτρωγαν ως
επί το πλείστον διάφοροι ψαράδες και καϊκιέρηδες, συνήθως ψαρικά και ιδίως
φρέσκια μαριδούλα, πίνοντας συνάμα και το γευστικό ποιοτικό κρασάκι της
περιοχής, το γνωστό "Μαλβάζια", με το οποίο μάλιστα πολλές φορές τα "έτσουζαν" για τα καλά.
Στα περασμένα χρόνια στον οικισμό, εκτός απ' τους Σταυροπουλαίους, έμεναν
μόνιμα στα σπίτια που είχαν φτιάξει ή αγοράσει απ' την οικογένεια αυτή κυρίως:
ο Μήτσος Κρητικός απ΄ τα Βελανίδια, ο οποίος ήταν σπουδαίος τρατάρης,
κάνοντας μαλιστα και μεταφορές με το μεγάλο καΐκι του, ο Γιώργος Καρατζής
επίσης από Βελανίδια, ο Σκάγκος (Καλύβας) απ' τον Αγιάννη, οι Σκουρταίοι απ'
την Ύδρα (δύο αδέρφια, Νίκος και Μήτσος, καταπληκτικοί ψαράδες! ), ο Κλείσας
απ' τις Σπέτσες (ο οποίος είχε παντρευτεί Αγιαννιώτισα) καθώς και τα παιδιά του,
Βαγγέλης και Λυγερή (η οποία έζησε εκεί ως συνταξιούχος πλέον, όλα τα
υπόλοιπα χρόνια της ζωής της).Ευκαιριακά όμως έμεναν και κάποιοι άλλοι που
είχαν σπίτια εκεί όπως: ο Παναγιώτης Γράφος, στη συνέχεια ο γιος του Δημήτρης,
σήμερα ο έγγονός του Παναγιώτης κ.α.
Στις μέρες μας στο γραφικό και όμορφο αυτόν οικισμό, εκτός των
ανακαινισμένων παλαιών σπιτιών, έχουν οικοδομηθεί κατ' άρτιο αρχιτεκτονικά
τρόπο και αρκετά άλλα, τα οποία χρησιμοποιούνται κυρίως ως θερινά
καταλύματα ή ως προσωρινές κατοικίες, αφού ουσιαστικά μόνο 1 - 2 άτομα μένουν
μόνιμα πλέον, όπως η φιλόξενη Κυρία Ρεβέκκα που αν και δεν κατάγεται απ' εκεί εν
τούτοις ζει για 30 συνεχόμενα χρόνια στο μέρος αυτό, και δεν το εγκαταλείπει με
τίποτε.
Αξίζει τον κόπο να επισκεφτεί κάποιος την "Παλιά", αφού δεν απέχει πολύ
από τη Μονεμβάσια, που αυτό μπορεί να το συνδυάσει με την ταυτόχρονη
επίσκεψή του σε διάφορους κοντινούς προορισμούς όπως Κρεμμύδι, Αριάνας και
Γέρακα ή αρχαιολογικούς χώρους. Επίσης στο λόφο προς Γέρακα, πάνω απ' τον
οικισμό, βρίσκεται ο όμορφος και αγέρωχος Πύργος που τα πρώτα χρόνια
χρησίμευε ως παρατηρητήριο για τον κίνδυνο του λιμανιού, κυρίως από πλευράς
θαλάσσης λόγω πειρατών. Επίσης κάτω από τον Πύργο, προς τη μεριά του
χωριού, σε κάτι λακκώματα βρίσκεται μια υπόγεια σπηλιά (μεγάλη χαράδρα) που
το βάθος της ενώνεται (όπως λέγεται) με τη θάλασσα και που το εσωτερικό της
έχει σχεδόν πάντα την ίδια θερμοκρασία.
Ένα ιστορικό-ονειρικό μέρος, που όχι μόνο στολίζει την περιοχή μας με τη
γραφική και μοναδική ομορφιά του, αλλά συνάμα λυτρώνει και ανακουφίζει
άπειρους ναυτικούς και ψαράδες που έχουν ανάγκη και επιζητούν την προστασία
του προκειμένου να γλιτώσουν, τόσο οι ίδιοι όσο και τα πλεούμενά τους, από την
αδηφάγο μανία της αγριεμένης και πολλές φορές φουρτουνιασμένης θάλασσας.
ΠΗΓΗ
ΑΠΌΣΠΑΣΜΑ ΑΠΌ ΤΟ ΒΙΒΛΊΟ ΜΟΥ
ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΟΥ
Βγαίνοντας λίγο πιο έξω από τη Μονεμβασιά
