Μισθολογικό κόστος Δήμων: Είναι τελικά όλοι οι Δήμοι υποστελεχωμένοι;

Πάνω από 2,5 δισ. ευρώ δαπάνησαν οι Δήμοι για το προσωπικό τους το 2025. Η ανάλυση των οικονομικών στοιχείων από το Τμήμα Παρακολούθησης και Επεξεργασίας Οικονομικών Στοιχείων Τ.Α. του ΥΠΕΣ, αποκαλύπτει σημαντικές ανισότητες στο μισθολογικό κόστος ανά κάτοικο, ακόμη και μεταξύ Δήμων με παρόμοια χαρακτηριστικά. Σε ορισμένες κατηγορίες οι αποκλίσεις ξεπερνούν το 300%, ενώ το 42% των Δήμων βρίσκεται πάνω από τον μέσο όρο της κατηγορίας του. Τα ευρήματα θέτουν ένα ουσιαστικό ερώτημα: Είναι πράγματι όλοι οι Δήμοι υποστελεχωμένοι ή υπάρχουν σημαντικές διαφορές στην οργάνωση, τη στελέχωση και τον τρόπο παροχής των υπηρεσιών τους;

Η υποστελέχωση αποτελεί ένα από τα διαχρονικά αιτήματα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Δήμαρχοι, δημοτικές αρχές και εργαζόμενοι επισημαίνουν συστηματικά τις ελλείψεις προσωπικού, την αδυναμία κάλυψης οργανικών θέσεων και τις αυξανόμενες αρμοδιότητες που μεταφέρονται στους Δήμους χωρίς την αντίστοιχη ενίσχυση των ανθρώπινων πόρων. Οριζόντιοι όμως νόμοι δημιουργoύν περαιτέρω υπερστελέχωση σε κάποιους δήμους και επιδείνωση της υποστελέχωσης σε κάποιους άλλους.

Πόσο ομοιόμορφη είναι, όμως, αυτή η εικόνα;

Η επεξεργασία των οικονομικών στοιχείων του 2025, με βάση τις πληρωθείσες δαπάνες προσωπικού στους ΚΑΕ 60 και 8111, επιτρέπει μια πρώτη συγκριτική προσέγγιση. Η ανάλυση καλύπτει 331 από τους 332 Δήμους της χώρας, καθώς εξαιρέθηκε μία εγγραφή με διαπιστωμένο σφάλμα στα οικονομικά στοιχεία.

Μισθολογικό κόστος 2,51 δισ. ευρώ – Σχεδόν 240 ευρώ ανά κάτοικο

Το συνολικό καταγεγραμμένο μισθολογικό κόστος των Δήμων για το 2025 ανέρχεται σε περίπου 2,51 δισ. ευρώ. Για την ιστορία το μισθολογικό κόστος των δήμων το 2010 ήταν 3,5 δις ευρώ.

Αν διαιρεθεί με τον πληθυσμό των Δήμων, προκύπτει ένα πανελλαδικό μισθολογικό κόστος περίπου 239,87 ευρώ ανά κάτοικο ετησίως.

Ωστόσο, η συνολική αυτή αναλογία αποκρύπτει εξαιρετικά σημαντικές διαφοροποιήσεις. Ο απλός μέσος όρος του μισθολογικού κόστους ανά Δήμο φτάνει τα 295,81 ευρώ ανά κάτοικο. Η διαφορά των περίπου 56 ευρώ μεταξύ απλού και πληθυσμιακά σταθμισμένου μέσου όρου δείχνει πόσο έντονα επηρεάζεται η συνολική εικόνα από τους μικρούς πληθυσμιακά Δήμους. Ο Απλός μέσος όρος: Πόσο κοστίζει κατά μέσο όρο το προσωπικό ανά κάτοικο στον τυπικό Δήμο μιας κατηγορίας; Είναι χρήσιμος για τη συγκριτική αξιολόγηση των Δήμων ως διοικητικών μονάδων. Πληθυσμιακά σταθμισμένος: Πόση μισθολογική δαπάνη αντιστοιχεί πραγματικά σε κάθε κάτοικο μιας κατηγορίας; Είναι καταλληλότερος για την αποτύπωση της συνολικής οικονομικής επιβάρυνσης. Στους μικρούς Δήμους, το κόστος διατήρησης ενός στοιχειώδους διοικητικού μηχανισμού κατανέμεται σε πολύ λιγότερους κατοίκους. Αυτό, όμως, δεν εξηγεί από μόνο του όλες τις διαφορές.

Πόσο κοστίζει το προσωπικό ανά κατηγορία Δήμων;

Για την ανάλυση χρησιμοποιήθηκε η εξαμερής κατηγοριοποίηση των Δήμων, ώστε να συγκριθούν διοικητικές μονάδες με σχετικά ομοειδή χαρακτηριστικά.

Οι τιμές αποτελούν απλούς μέσους όρους του ετήσιου μισθολογικού κόστους ανά κάτοικο κάθε Δήμου.

Οι μητροπολιτικοί, μεγάλοι και μεσαίοι ηπειρωτικοί Δήμοι εμφανίζουν σχετικά περιορισμένες διαφορές, με μέσο κόστος από 239 έως 254 ευρώ ανά κάτοικο. Αντίθετα, στους μικρούς ορεινούς Δήμους το κόστος αυξάνεται στα 322 ευρώ, ενώ στους μικρούς νησιωτικούς φτάνει τα 543 ευρώ. Το μέσο κόστος των μικρών νησιωτικών Δήμων είναι 128% υψηλότερο από εκείνο των μητροπολιτικών Δήμων. Η απόκλιση αυτή αντανακλά, σε σημαντικό βαθμό, τις οικονομίες κλίμακας και το αυξημένο διοικητικό κόστος των μικρών και απομακρυσμένων περιοχών. Δεν συνεπάγεται, ωστόσο, αυτομάτως μεγαλύτερη στελέχωση ή καλύτερες υπηρεσίες.

Πόσοι Δήμοι βρίσκονται πάνω από τον μέσο όρο της κατηγορίας τους;

Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κατανομή των Δήμων στο εσωτερικό κάθε κατηγορίας. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε το μέσο μισθολογικό κόστος. Χρειάζεται να εξετάσουμε πόσοι Δήμοι βρίσκονται πάνω από αυτόν και πόσοι κάτω. Πόσοι δήμοι δηλαδή βρίσκονται σε καλύτερα επίπεδα μέσα στην κατηγορία τους.

Το εύρημα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον.

Το 41,7% των Δήμων εμφανίζει μισθολογικό κόστος ανά κάτοικο μεγαλύτερο από τον μέσο όρο της δικής του κατηγορίας. Το υπόλοιπο 58,3% βρίσκεται κάτω από αυτόν ή στο ίδιο επίπεδο.

Στους μεγάλους ηπειρωτικούς Δήμους, οι τέσσερις στους δέκα έχουν υψηλότερο από τον μέσο όρο μισθολογικό κόστος.

Στους μικρούς νησιωτικούς Δήμους το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται στο 33,3%.

Αυτό σημαίνει ότι ένας σχετικά μικρός αριθμός Δήμων με πολύ υψηλό κόστος ανεβάζει αισθητά τον μέσο όρο ολόκληρης της κατηγορίας.

Πρόκειται για χαρακτηριστικό μιας ασύμμετρης κατανομής, στην οποία οι ακραίες υψηλές τιμές επηρεάζουν δυσανάλογα τον αριθμητικό μέσο. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν αρκετοί δήμοι που δεν είναι υποστελεχωμένο.

Αποκλίσεις που ξεπερνούν το 300% μεταξύ Δήμων της ίδιας κατηγορίας

Η ανάλυση των ακραίων τιμών αποκαλύπτει ακόμη μεγαλύτερες διαφοροποιήσεις.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στους μεγάλους ηπειρωτικούς Δήμους, όπου το πληθυσμιακό μέγεθος επιτρέπει περισσότερο συγκρίσιμες διοικητικές δομές, το υψηλότερο μισθολογικό κόστος είναι 3,5 φορές μεγαλύτερο από το χαμηλότερο. Όταν λοιπόν υπάρχει δήμος που λειτουργεί με προσωπικό 3,5 φροές πάνω από έναν άλλον που επίσης λειτουργεί έστω και ελλιπώς, δεν μπορεί να είναι υποστελεχωμένες.

Στους μεσαίους ηπειρωτικούς Δήμους η σχέση είναι 3,3 προς 1. Αυτές οι διαφορές δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά στο μέγεθος του πληθυσμού. Πιθανές ερμηνείες είναι οι διαφορετικές επιλογές οργάνωσης των υπηρεσιών, ο αριθμός και η σύνθεση του προσωπικού, οι παρεχόμενες υπηρεσίες, οι εποχικές ανάγκες, αλλά και ο βαθμός χρησιμοποίησης εξωτερικών αναδόχων. Είναι πολύ χρήσιμο

Είναι τελικά όλοι οι Δήμοι υποστελεχωμένοι;

Τα οικονομικά στοιχεία δεν επιτρέπουν να απαντήσουμε καταφατικά ή αρνητικά για το σύνολο των Δήμων. Αποδεικνύουν, όμως, ότι δεν διαθέτουν όλοι οι Δήμοι την ίδια μισθολογική και, ενδεχομένως, την ίδια οργανωτική δομή.

Ένας Δήμος μπορεί να έχει υψηλό μισθολογικό κόστος επειδή διαθέτει περισσότερους εργαζομένους. Μπορεί, όμως, να απασχολεί προσωπικό υψηλότερων μισθολογικών κλιμακίων, να παρέχει περισσότερες υπηρεσίες με ίδιους πόρους ή να επιβαρύνεται από ιδιαίτερες λειτουργικές ανάγκες. Αντίστοιχα, ένας Δήμος με χαμηλό μισθολογικό κόστος μπορεί πράγματι να είναι υποστελεχωμένος.

Μπορεί, ωστόσο, να έχει μεταφέρει σημαντικό μέρος των υπηρεσιών του σε ιδιώτες εργολάβους, με αποτέλεσμα το κόστος εργασίας να εμφανίζεται σε άλλους κωδικούς του προϋπολογισμού. Επομένως, δεν θα ήταν επιστημονικά ορθό να θεωρήσουμε ότι οι Δήμοι με υψηλό κόστος είναι υπερστελεχωμένοι και εκείνοι με χαμηλό κόστος υποστελεχωμένοι.

Αυτό που μπορούμε να υποστηρίξουμε είναι ότι η γενικευμένη επίκληση της υποστελέχωσης δεν αρκεί για να περιγράψει την πραγματική κατάσταση κάθε Δήμου. Η επάρκεια προσωπικού πρέπει να αξιολογείται με συγκεκριμένα και συγκρίσιμα στοιχεία. Η έρευνα έχει την σημασία για τις δημοτικές αρχές να δουν που βρίσκονται σε σχέση με τον Μ.Ο. της κατηγορίας τους και να ψάξουν να βρουν το γιατί. Όλοι σχεδόν οι δήμοι έχουν 973 αρμοδιότητες που ασκούν καθημερινά. Η διαφορά των επιδόσεων που σίγουρα υπάρχει, δεν δικαιολογεί ακραίες αποκλίσεις.

Το κρίσιμο στοιχείο που λείπει: Το συνολικό κόστος των υπηρεσιών

Για να αξιολογηθεί η πραγματική αποτελεσματικότητα της διοίκησης, πρέπει να εξεταστεί όχι μόνο το άμεσο μισθολογικό κόστος, αλλά το συνολικό κόστος παραγωγής των δημοτικών υπηρεσιών. Για παράδειγμα, δύο Δήμοι μπορεί να εμφανίζουν διαφορετικό μισθολογικό κόστος, επειδή ο πρώτος εκτελεί την καθαριότητα, τη συντήρηση πρασίνου και άλλες εργασίες με μόνιμο προσωπικό, ενώ ο δεύτερος τις αναθέτει σε εξωτερικούς συνεργάτες. Ο δεύτερος εμφανίζεται με χαμηλότερες μισθολογικές δαπάνες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι λειτουργεί οικονομικότερα. Αν δεν συνυπολογιστούν οι εργολαβικές συμβάσεις, οι αμοιβές τρίτων και οι πραγματικές υπηρεσίες που παρέχονται, η σύγκριση παραμένει ελλιπής. Εξίσου σημαντική είναι η αντιπαραβολή με τις οργανικές θέσεις, τις κενές θέσεις, τις ειδικότητες και τη σχέση διοικητικού προς επιχειρησιακό προσωπικό. Σε μελλοντική έρευνα το myota.gr μέσω της pyxida-ota.gr θα επιχειρήσει και αυτήν την σύγκριση.

Χρειάζεται διαφορετική χρηματοδότηση αλλά και αξιολόγηση

Οι μεγάλες αποκλίσεις του μισθολογικού κόστους επιβεβαιώνουν την ανάγκη διαφοροποιημένης χρηματοδότησης των Δήμων. Οι μικροί, ορεινοί και νησιωτικοί Δήμοι ορθώς χρειάζονται πρόσθετη οικονομική στήριξη, καθώς έχουν να καλύψουν βασικές διοικητικές λειτουργίες με περιορισμένο πληθυσμό και συχνά με αυξημένες γεωγραφικές δυσκολίες. Αυτό αποτελεί προϋπόθεση ισότιμης πρόσβασης των πολιτών στις δημοτικές υπηρεσίες.

Η πρόσθετη χρηματοδότηση, όμως, πρέπει να συνοδεύεται από διαφάνεια και αξιολόγηση. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσα χρήματα δαπανώνται για προσωπικό. Χρειάζεται να γνωρίζουμε πόσοι εργαζόμενοι απασχολούνται, ποιες υπηρεσίες στελεχώνουν, πόσους πολίτες εξυπηρετούν και ποια είναι τα αποτελέσματα της εργασίας τους.

Ένα συμπέρασμα είναι ότι η νέα κατανομή των ΚΑΠ που έγινε πρόσφατα από το ΥΠΕΣ και η νέα κατηγοριοποίηση μπορεί να εξομάλυνε αλλά δεν την διόρθωσε την κατάσταση.

Συμπέρασμα: Από τη γενική επίκληση της υποστελέχωσης στη μετρήσιμη διοικητική επάρκεια

Η ανάλυση των οικονομικών στοιχείων του 2025 καταγράφει μια Τοπική Αυτοδιοίκηση με έντονες διαφοροποιήσεις στο μισθολογικό κόστος. Ακόμη και στο εσωτερικό ομοειδών κατηγοριών, Δήμοι εμφανίζουν διπλάσιες, τριπλάσιες ή ακόμη μεγαλύτερες δαπάνες προσωπικού ανά κάτοικο. Το γεγονός ότι μόλις το 41,7% των Δήμων βρίσκεται πάνω από τον μέσο όρο της κατηγορίας του αναδεικνύει την ασυμμετρία των δαπανών, χωρίς όμως να αποτελεί απόδειξη ότι το υπόλοιπο 58,3% είναι υποστελεχωμένο.

Δεν προκύπτει ότι όλοι οι Δήμοι είναι υποστελεχωμένοι. Δεν προκύπτει όμως ούτε ότι όσοι δαπανούν περισσότερα διαθέτουν πλεονάζον προσωπικό. Προκύπτει η ανάγκη να εγκαταλείψουμε τις γενικεύσεις και να περάσουμε σε μια αντικειμενική αποτύπωση της διοικητικής επάρκειας των Δήμων. Η αξιολόγηση δεν πρέπει να περιορίζεται στην απορρόφηση πόρων, στην εκτέλεση του προϋπολογισμού ή στον αριθμό των εργαζομένων. Πρέπει να συνδέει το συνολικό κόστος λειτουργίας με την ποιότητα, την ποσότητα και την αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών που παρέχονται στους δημότες. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο προσωπικό πληρώνει κάθε Δήμος, αλλά τι υπηρεσίες εξασφαλίζει στους πολίτες με τα χρήματα που διαχειρίζεται.

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΔΗΜΟΙ

ΜΕΓΑΛΟΙ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΙ ΔΗΜΟΙ

ΜΕΣΑΙΟΙ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΙ ΔΗΜΟΙ

ΜΙΚΡΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΔΗΜΟΙ

ΜΕΓΑΛΟΙ & ΜΕΣΑΙΟΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΙ ΔΗΜΟΙ

ΜΙΚΡΟΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΙ ΔΗΜΟΙ

Ποιοι Δήμοι έχουν τους μεγαλύτερους προϋπολογισμούς ανά κάτοικο – Οι μεγάλες διαφορές μεταξύ μητροπολιτικών, αστικών, νησιωτικών και ορεινών Δήμων

Χρηματοδοτήσεις Δήμων 2025: Ποιοί εξασφάλισαν περισσότερους πόρους και τι αποκαλύπτουν τα στοιχεία για τη διοικητική τους ικανότητα

Έρευνα: 1,54 δισ. ευρώ στους Δήμους το 2025 – Οι μεγάλες ανισότητες στη χρηματοδότηση ανά κάτοικο και το ερώτημα της περιφερειακής σύγκλισης

Όλα τα στοιχεία προέρχονται από το Υπουργείο Εσωτερικών

Γενική Διεύθυνση Οικονομικών Τ.Α. & Αναπτυξιακής Πολιτικής

Διεύθυνση Οικονομικών Τ.Α.

Τμήμα Παρακολούθησης και Επεξεργασίας Οικονομικών Στοιχείων Τ.Α.

πηγή: myota