Στα όρια της οικονομικής κατάρρευσης ο μπλε κάδος – Σχέδιο για ανάθεση της ανακύκλωσης σε ιδιώτες
Σοβαρές αποκαλύψεις για την οικονομική κατάσταση της Ελληνικής Εταιρείας Αξιοποίησης Ανακύκλωσης (ΕΕΑΑ), τις στρεβλώσεις στη χρηματοδότηση της ανακύκλωσης και τις αλλαγές που προετοιμάζονται στη λειτουργία του μπλε κάδου έκανε ο Α΄ Αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ, Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, κατά τη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου στις 22 Οκτωβρίου.
Σύμφωνα με την ενημέρωσή του, το νέο σύστημα επιστροφής εγγύησης συσκευασιών (DRS) βρίσκεται στην τελική φάση αξιολόγησης του επιχειρησιακού του σχεδίου από τον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), ενώ η ΕΕΑΑ Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα και αναζητά νέο μοντέλο λειτουργίας.
Η συζήτηση ανέδειξε ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα: το ενδεχόμενο απομάκρυνσης των δήμων από την επιχειρησιακή διαχείριση της συλλογής ανακυκλώσιμων συσκευασιών και ανάθεσης του έργου σε ιδιώτες εργολάβους.
DRS: Το 35% των εισφορών για λιγότερο από το 10% της ανακύκλωσης
Ο κ. Κωνσταντέλλος εξήγησε ότι το DRS (Deposit Return System) αποτελεί το νέο σύστημα επιστροφής εγγύησης για συγκεκριμένες συσκευασίες ποτών, το οποίο προβλέπεται να λειτουργήσει μέσω ενιαίου φορέα. Το επιχειρησιακό σχέδιο του συστήματος, όπως ανέφερε, είχε κατατεθεί στον ΕΟΑΝ περίπου ενάμιση μήνα πριν από τη συνεδρίαση και βρίσκεται στο τελικό στάδιο αξιολόγησης, προκειμένου να εγκριθεί ή να υποστεί τις αναγκαίες τροποποιήσεις.
Ωστόσο, ο Α΄ Αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ έθεσε σοβαρό ζήτημα αναλογικότητας μεταξύ των ποσοτήτων που θα διαχειρίζεται το σύστημα και των οικονομικών πόρων που κατευθύνονται προς αυτό. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, από περίπου 110 εκατ. ευρώ ετήσιων εισφορών των παραγωγών συσκευασίας, το 35% κατευθύνεται στο DRS, παρότι η συμμετοχή του στις συνολικές ποσότητες ανακύκλωσης εκτιμάται ότι θα είναι μικρότερη από 10%.
Πρόκειται, με βάση τα ποσά που ανέφερε, για περίπου 38,5 εκατ. ευρώ, ενώ το υπόλοιπο ποσό προορίζεται για τις άλλες δραστηριότητες εναλλακτικής διαχείρισης. Ο ίδιος αμφισβήτησε επίσης τις ποσότητες των 45.000–50.000 τόνων που εμφανίζονται ως διαχειριζόμενες, υποστηρίζοντας ότι οι πραγματικές επιδόσεις είναι σημαντικά χαμηλότερες.
Εισφοροδιαφυγή άνω του 40% και χαμηλές εισφορές παραγωγών
Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η αναφορά του στην εισφοροδιαφυγή, την οποία εκτίμησε σε ποσοστό που υπερβαίνει το 40%. Η εισφοροδιαφυγή αφορά παραγωγούς και υπόχρεες επιχειρήσεις που δεν καταβάλλουν τις προβλεπόμενες εισφορές για τη διαχείριση των συσκευασιών που διαθέτουν στην αγορά. Το πρόβλημα αυτό, σε συνδυασμό με το χαμηλό ύψος των εισφορών, περιορίζει δραστικά τη χρηματοδότηση του συστήματος ανακύκλωσης.
Όπως ανέφερε στη συνέχεια της συζήτησης, οι εισφορές για τον μπλε κάδο στην Ελλάδα ανέρχονται περίπου σε 88 ευρώ ανά τόνο, όταν, σύμφωνα με τη σύγκριση που παρουσίασε, σε χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία κυμαίνονται μεταξύ 350 και 500 ευρώ ανά τόνο.
Η διαφορά αυτή, σύμφωνα με την τοποθέτησή του, αποτελεί μία από τις βασικές αιτίες της οικονομικής αδυναμίας της ΕΕΑΑ. Παράλληλα, ο κ. Κωνσταντέλλος έκανε λόγο για στρέβλωση της αγοράς και προβληματική σχέση μεταξύ του DRS και των συστημάτων διευρυμένης ευθύνης παραγωγού (EPR), στα οποία εντάσσεται η λειτουργία του μπλε κάδου.
«Υπό πτώχευση» χαρακτήρισε την ΕΕΑΑ ο Κωνσταντέλλος
Ακόμη πιο ανησυχητική ήταν η περιγραφή της οικονομικής κατάστασης της Ελληνικής Εταιρείας Αξιοποίησης Ανακύκλωσης.
Ο κ. Κωνσταντέλλος χρησιμοποίησε χαρακτηριστικά τον όρο «υπό πτώχευση», προκειμένου να περιγράψει τις οικονομικές δυσκολίες της εταιρείας. Υπενθύμισε ότι οι δήμοι συμμετέχουν με ποσοστό 35% στην ΕΕΑΑ και εκπροσωπούνται στη διοίκησή της από τον ίδιο, τον Αλέξανδρο Χρυσάφη και τον Λάζαρο Μαλούτα. Σύμφωνα με την ενημέρωσή του, η ΕΕΑΑ αναζητά εδώ και περίπου τρία χρόνια τρόπους οικονομικής επιβίωσης, μεταξύ των οποίων και η επέκταση των συμβάσεων τύπου Β. Οι συμβάσεις αυτές μεταφέρουν σημαντικό μέρος του κόστους λειτουργίας της ανακύκλωσης στους δήμους, οι οποίοι ήδη επιβαρύνονται με δαπάνες προσωπικού, οχημάτων και αποκομιδής. Ο κ. Κωνσταντέλλος εκτίμησε ότι περίπου 112 δήμοι έχουν ενταχθεί σε αντίστοιχες συμβάσεις.
Δύο δυσμενή σενάρια για τους Δήμους
Σύμφωνα με την ενημέρωση, στο τραπέζι είχαν τεθεί δύο βασικές επιλογές για την οικονομική αναδιάρθρωση της ΕΕΑΑ.
Η πρώτη προέβλεπε τη γενίκευση των συμβάσεων τύπου Β σε όλους τους δήμους της χώρας, με αποτέλεσμα τη μεταφορά πρόσθετων οικονομικών βαρών στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Η δεύτερη προέβλεπε τον περιορισμό της υποστήριξης του συστήματος μπλε κάδου στο 60% του πληθυσμού της χώρας. Η επιλογή αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε συγκέντρωση των υπηρεσιών ανακύκλωσης στα μεγάλα αστικά κέντρα, αφήνοντας σημαντικό μέρος της περιφέρειας με περιορισμένη ή ανεπαρκή υποστήριξη.
Ο κ. Κωνσταντέλλος χαρακτήρισε και τις δύο επιλογές αρνητικές.
Νέα δεδομένα: Δεν προχωρούν οι συμβάσεις τύπου Β, σύμφωνα με την ενημέρωση της ΚΕΔΕ
Στη συνέχεια της συνεδρίασης προέκυψε μια σημαντική εξέλιξη. Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, ενημέρωσε ότι στις 21 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκε κοινή συνάντηση εκπροσώπων της ΚΕΔΕ, της ΕΕΑΑ και του ΕΟΑΝ, με αντικείμενο την κατάσταση της ανακύκλωσης. Σύμφωνα με τον ίδιο, στη συνάντηση διαμορφώθηκε κοινή κατεύθυνση να μην προχωρήσει η γενικευμένη εφαρμογή συμβάσεων τύπου Β και να διατηρηθεί το μοντέλο τύπου Α, ώστε να αποφευχθεί η πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση των δήμων. Πρόκειται για σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με τα προηγούμενα σενάρια, αν και από τη συζήτηση δεν προκύπτει ότι έχει ήδη εκδοθεί οριστική κανονιστική ή διοικητική απόφαση.
Το νέο μοντέλο: Η ΕΕΑΑ αναλαμβάνει τη συλλογή με εργολάβους
Η πιο ουσιαστική πληροφορία προέκυψε από τις διευκρινίσεις που δόθηκαν έπειτα από ερωτήσεις του δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα. Ο κ. Κωνσταντέλλος εξήγησε ότι το υπό διαμόρφωση επιχειρησιακό σχέδιο προβλέπει αφενός την αποφυγή πρόσθετων χρεώσεων προς τους δήμους και αφετέρου την ανάληψη της συλλογής και διαχείρισης των ανακυκλώσιμων από την ΕΕΑΑ.
Όταν τέθηκε το ερώτημα πώς θα πραγματοποιείται επιχειρησιακά η αποκομιδή, έγινε αναφορά στην πιθανή αξιοποίηση υπεργολάβων. Αυτό σημαίνει ότι εξετάζεται ένα διαφορετικό μοντέλο, στο οποίο η συλλογή των υλικών του μπλε κάδου θα μπορεί να πραγματοποιείται από ιδιωτικούς αναδόχους, αντί να στηρίζεται κυρίως στις υπηρεσίες καθαριότητας των δήμων. Η προοπτική αυτή δημιουργεί σημαντικά ερωτήματα για το προσωπικό, τον εξοπλισμό και τις υφιστάμενες δημοτικές υπηρεσίες ανακύκλωσης. Δεν διευκρινίστηκε, πάντως, ποια θα είναι η τελική μορφή του νέου συστήματος, ποιοι δήμοι θα επηρεαστούν και με ποιο θεσμικό πλαίσιο θα πραγματοποιηθεί ενδεχόμενη μεταφορά αρμοδιοτήτων.
Δύο οικονομικές «ενέσεις» περίπου 200 εκατ. ευρώ
Ο κ. Κωνσταντέλλος αναφέρθηκε επίσης σε δύο παρεμβάσεις οικονομικής ενίσχυσης που εξετάζονται για τη βιωσιμότητα του μπλε κάδου.
Η πρώτη αφορά περίπου 100 εκατ. ευρώ από πόρους που συνδέονται με το τέλος ταφής.
Η δεύτερη αφορά πρόσθετους πόρους περίπου 100 εκατ. ευρώ μέσω αναπροσαρμογής των εισφορών των παραγωγών συσκευασίας.
Συνολικά, σύμφωνα με την ενημέρωση, το νέο χρηματοδοτικό μοντέλο θα μπορούσε να ενισχυθεί με περίπου 200 εκατ. ευρώ.
Ωστόσο, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ερωτήματα για τον χρόνο διάθεσης των χρημάτων, τους δικαιούχους και τους μηχανισμούς ελέγχου της αξιοποίησής τους.
Δούκας: Ερωτήματα για τις εργολαβίες και τη συμμετοχή των Δήμων στις αποφάσεις
Ιδιαίτερη σημασία είχε και η παρέμβαση του δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα, ο οποίος ζήτησε διευκρινίσεις για τη σχέση του DRS με την ΕΕΑΑ και τις αλλαγές που σχεδιάζονται. Στη συζήτηση επισημάνθηκε ότι το επιχειρησιακό σχέδιο της ΕΕΑΑ δεν είχε ακόμη κατατεθεί, καθώς προηγείται η ολοκλήρωση της διαδικασίας αξιολόγησης του DRS. Ο κ. Δούκας έθεσε επίσης ζήτημα διαφάνειας στις συζητήσεις με τους εμπλεκόμενους φορείς, ιδιαίτερα λόγω των ερευνών που, όπως ανέφερε, βρίσκονται σε εξέλιξη σε σχέση με υποθέσεις ανακύκλωσης.
Εξέφρασε την αντίθεσή του στο ενδεχόμενο να λαμβάνονται αποφάσεις για εργολαβίες και μεταβολές του συστήματος χωρίς προηγούμενη δημόσια συζήτηση στα συλλογικά όργανα της Αυτοδιοίκησης. Η παρέμβασή του ανέδειξε μια βασική πολιτική διάσταση: οι δήμοι δεν μπορεί να ενημερώνονται εκ των υστέρων για αποφάσεις που μεταβάλλουν τον τρόπο λειτουργίας των υπηρεσιών τους.
Το κρίσιμο ερώτημα: Ποιός θα ελέγχει την ανακύκλωση και ποιός θα πληρώνει;
Από τη συζήτηση στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΚΕΔΕ προκύπτει ότι η ανακύκλωση συσκευασιών βρίσκεται μπροστά σε μια σημαντική αναδιάρθρωση. Το DRS αναμένεται να αναλάβει συγκεκριμένα ρεύματα συσκευασιών, ενώ η ΕΕΑΑ καλείται να προσαρμόσει το επιχειρησιακό και χρηματοδοτικό της μοντέλο στα νέα δεδομένα. Η προοπτική αύξησης των εισφορών των παραγωγών και αξιοποίησης πόρων από το τέλος ταφής μπορεί να δημιουργήσει νέες δυνατότητες χρηματοδότησης.
Ωστόσο, παραμένουν αναπάντητα σημαντικά ερωτήματα:
- Ποιο θα είναι το πραγματικό οικονομικό όφελος για τους Δήμους;
- Πώς θα αξιοποιηθεί το προσωπικό και ο εξοπλισμός που διαθέτουν σήμερα οι δημοτικές υπηρεσίες ανακύκλωσης;
- Με ποιες διαδικασίες θα επιλέγονται οι ιδιώτες ανάδοχοι και ποιος θα ελέγχει την απόδοσή τους;
- Πώς θα διασφαλιστεί η ανακύκλωση στους μικρούς, ορεινούς και νησιωτικούς Δήμους;
- Ποιος θα ελέγχει τις πραγματικές ποσότητες ανακυκλώσιμων υλικών και τη διαχείριση των εισφορών των παραγωγών;
Όπως γίνεται κάθε φορά το πιθανότερο είναι ότι όλα αυτά αφού αποφασιστούν θα ανακοινωθούν ή θα διαπιστωθούν εκ των υστέρων στην ΚΕΔΕ. Να σημειώσουμε βέβαια ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση των προηγούμενων δεκαετίων έχει τεράστιες ευθύνες για την έκβαση των πραγμάτων αφού συμμετέχει στην ΕΕΑΑ με ποσοστό 35%, ενώ παράλληλα διαθέτει σημαντικούς ανθρώπινους και υλικούς πόρους για τη λειτουργία της ανακύκλωσης αλλά επί πολλά χρόνια αδιαφορούσε για την έκβαση της ανακύκλωσης και κυρίως για αξιοποίηση των ανακυκλώσιμων υλικών.
Η αναδιάρθρωση του συστήματος δεν αποτελεί, επομένως, αποκλειστικά ζήτημα οικονομικής βιωσιμότητας μιας εταιρείας. Αφορά τη διαχείριση δημόσιων υπηρεσιών, τη χρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και το δικαίωμα των δήμων να έχουν ουσιαστικό ρόλο στις αποφάσεις για τη διαχείριση των αποβλήτων.
πηγή: myota
