Ταμείο Εκσυγχρονισμού: Νέο πλαίσιο χρηματοδότησης ενεργειακών επενδύσεων και οι δυνατότητες για τους Δήμους
Το Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου (ΣΔΕ) του Ταμείου Εκσυγχρονισμού στην Ελλάδα καθορίζεται με απόφαση του Αναπληρωτή Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκου Παπαθανάση. Το νέο πλαίσιο ρυθμίζει τις διαδικασίες υποβολής, αξιολόγησης, χρηματοδότησης, παρακολούθησης και ελέγχου επενδύσεων για την ενεργειακή μετάβαση, δημιουργώντας δυνητικές δυνατότητες συμμετοχής και για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Με την υπ’ αριθμ. 154386 ΕΞ 2026 απόφαση (ΦΕΚ Β΄ 6199/12.10.2026) θεσπίζεται το Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου του Ταμείου Εκσυγχρονισμού, το οποίο αποτελεί χρηματοδοτικό μηχανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2021–2030.
Το Ταμείο χρηματοδοτείται από έσοδα που προέρχονται από τον πλειστηριασμό δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας εκπομπών.
Στόχος του είναι η υποστήριξη επενδύσεων που συμβάλλουν στον εκσυγχρονισμό των ενεργειακών συστημάτων, στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στη μετάβαση προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα.
Η απόφαση εκδίδεται κατ’ εφαρμογή του ν. 5294/2026, που ρυθμίζει τη λειτουργία του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου και του Ταμείου Εκσυγχρονισμού στην Ελλάδα.
Ποιές επενδύσεις μπορούν να χρηματοδοτηθούν
Σύμφωνα με το άρθρο 1 της υπουργικής απόφασης, οι επενδύσεις που μπορούν να λάβουν στήριξη από το Ταμείο Εκσυγχρονισμού περιλαμβάνουν:
- Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: Παραγωγή και χρήση ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, συμπεριλαμβανομένου του ανανεώσιμου υδρογόνου.
- Θέρμανση και ψύξη: Ανάπτυξη συστημάτων θέρμανσης και ψύξης από ανανεώσιμες πηγές.
- Ενεργειακή απόδοση: Μείωση της κατανάλωσης ενέργειας στους τομείς της βιομηχανίας, των μεταφορών, των κτιρίων, της γεωργίας και των αποβλήτων.
- Ενεργειακά δίκτυα και αποθήκευση: Εκσυγχρονισμός δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, συστημάτων τηλεθέρμανσης, διασυνδέσεων και υποδομών αποθήκευσης ενέργειας.
- Καθαρή κινητικότητα: Υποδομές που υποστηρίζουν μετακινήσεις μηδενικών εκπομπών.
- Αντιμετώπιση ενεργειακής φτώχειας: Στήριξη νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος, ιδιαίτερα σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές, καθώς και εκσυγχρονισμός των συστημάτων θέρμανσής τους.
- Δίκαιη ενεργειακή μετάβαση: Παρεμβάσεις για περιοχές που εξαρτώνται από τον άνθρακα, με δράσεις επανειδίκευσης εργαζομένων, κατάρτισης, απασχόλησης και ενίσχυσης νεοφυών επιχειρήσεων.
Η απόφαση διακρίνει τις επενδύσεις σε επενδύσεις προτεραιότητας και άνευ προτεραιότητας, ενώ προβλέπει ιδιαίτερες διαδικασίες για έργα και επενδυτικά καθεστώτα μεγάλης κλίμακας.
Ως έργο μεγάλης κλίμακας χαρακτηρίζεται επένδυση για την οποία ζητείται στήριξη άνω των 70 εκατ. ευρώ, ενώ ως καθεστώς μεγάλης κλίμακας χαρακτηρίζεται επενδυτικό καθεστώς με αιτούμενη στήριξη άνω των 100 εκατ. ευρώ.
Τί προβλέπεται για τους Δήμους και τους δημόσιους φορείς
Το νέο πλαίσιο παρουσιάζει ενδιαφέρον για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς αρκετοί από τους τομείς που μπορούν να χρηματοδοτηθούν συνδέονται με τις ενεργειακές ανάγκες και τις αρμοδιότητες των Δήμων.
Σύμφωνα με το άρθρο 2 της απόφασης, ως «Προτείνων» ορίζεται οντότητα του δημόσιου τομέα που υποβάλλει πρόταση χρηματοδότησης, μέσω του οικείου φορέα χρηματοδότησης του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων ή φορέα πολιτικής.
Παράλληλα, ως «Φορέας Υλοποίησης» μπορεί να ορίζεται νομικό πρόσωπο δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου που αναλαμβάνει την υλοποίηση της επένδυσης.
Οι διατάξεις αυτές δημιουργούν θεσμική δυνατότητα συμμετοχής δημόσιων φορέων, στους οποίους μπορούν να περιλαμβάνονται και Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης, εφόσον πληρούνται οι ειδικές προϋποθέσεις χρηματοδότησης.
Ενδεικτικά, οι Δήμοι θα μπορούσαν να συμμετάσχουν, ανάλογα με τις σχετικές προσκλήσεις και τα εγκεκριμένα επενδυτικά προγράμματα, σε έργα όπως:
1. Ενεργειακή αναβάθμιση δημοτικών κτιρίων
Παρεμβάσεις εξοικονόμησης ενέργειας σε σχολικά συγκροτήματα, δημοτικά κτίρια και αθλητικές εγκαταστάσεις, καθώς ο τομέας των κτιρίων περιλαμβάνεται ρητά στους επιλέξιμους τομείς ενεργειακής απόδοσης.
2. Αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας
Ανάπτυξη εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε δημοτικές υποδομές, εφόσον αυτές προβλέπονται από τις επιμέρους επενδυτικές δράσεις.
3. Υποδομές καθαρής κινητικότητας
Συμμετοχή σε επενδύσεις για υποδομές κινητικότητας μηδενικών εκπομπών, σύμφωνα με τους στόχους του Ταμείου.
4. Αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας
Συμμετοχή σε δράσεις για τη στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών, εφόσον οι Δήμοι προβλέπονται ως φορείς υλοποίησης ή συνεργαζόμενοι φορείς στα αντίστοιχα προγράμματα.
Επισημαίνεται ότι η υπουργική απόφαση δεν αποτελεί πρόσκληση χρηματοδότησης προς τους Δήμους ούτε εγκρίνει συγκεκριμένα δημοτικά έργα. Η δυνατότητα συμμετοχής των ΟΤΑ θα εξαρτηθεί από τις επενδυτικές προτάσεις που θα εγκριθούν, τους φορείς υλοποίησης που θα οριστούν και τους όρους των αντίστοιχων χρηματοδοτικών καθεστώτων.
Πώς υποβάλλονται και εγκρίνονται οι επενδυτικές προτάσεις
Η υπουργική απόφαση καθορίζει συγκεκριμένη διαδικασία για την υποβολή, αξιολόγηση και έγκριση των επενδύσεων.
Σύμφωνα με το άρθρο 11, οι Προτάσεις Στήριξης μπορούν να υποβάλλονται οποτεδήποτε κατά τη διάρκεια του ημερολογιακού έτους, εκτός εάν έχει προηγουμένως εκδοθεί πρόσκληση ή ανακοίνωση που προβλέπει συγκεκριμένες προθεσμίες.
Η διαδικασία περιλαμβάνει τα ακόλουθα στάδια:
- Ο αρμόδιος Προτείνων υποβάλλει την Πρόταση Στήριξης στη Διεύθυνση Συντονισμού του Ταμείου Εκσυγχρονισμού.
- Η Διεύθυνση πραγματοποιεί τον προβλεπόμενο έλεγχο της πρότασης.
- Ο αρμόδιος Υπουργός αποφασίζει για την έγκριση των προτάσεων που θα υποβληθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
- Οι επενδύσεις προτεραιότητας αξιολογούνται από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, ενώ οι επενδύσεις άνευ προτεραιότητας αξιολογούνται από την Επιτροπή Επενδύσεων του Ταμείου, μετά την προβλεπόμενη εξέταση από την ΕΤΕπ.
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκδίδει την απόφαση περί εκταμίευσης για τις επενδύσεις που πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις.
Για την οριστική χρηματοδότηση εφαρμόζονται επιπλέον οι διαδικασίες ένταξης στο Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων.
Χρηματοδότηση μέσω του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων
Σύμφωνα με το άρθρο 13, η εθνική και ενωσιακή συμμετοχή στις επενδύσεις που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Εκσυγχρονισμού αποτελούν δημόσιες επενδύσεις και χρηματοδοτούνται μέσω του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΑΠΔΕ).
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη ότι ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας καλύπτεται από εθνικούς πόρους του ΑΠΔΕ και αναγράφεται στην απόφαση ένταξης του έργου.
Για την ένταξη απαιτείται η υποβολή Τεχνικού Δελτίου Έργου και της σχετικής υπουργικής απόφασης έγκρισης της επενδυτικής πρότασης.
Η χρηματοδότηση πραγματοποιείται μέσω των προβλεπόμενων διαδικασιών του ΑΠΔΕ και των λογαριασμών που τηρούνται στην Τράπεζα της Ελλάδος.
Έλεγχοι στις δημόσιες συμβάσεις – Πότε απαιτείται θετική γνώμη
Ιδιαίτερη σημασία για τους δημόσιους φορείς και τις αναθέτουσες αρχές έχει το άρθρο 20, το οποίο καθορίζει τους κανόνες ελέγχου των δημοσίων συμβάσεων.
Η απόφαση διευκρινίζει ότι δεν απαιτείται υποχρεωτικά επαλήθευση όλων των διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων.
Η Διεύθυνση Συντονισμού του Ταμείου Εκσυγχρονισμού εφαρμόζει διαδικασίες ελέγχου βάσει εκτίμησης κινδύνου, προκειμένου να προσδιορίζεται η έκταση των ελέγχων κατά την ανάθεση και την εκτέλεση των συμβάσεων.
Οι έλεγχοι μπορούν να αφορούν:
- Τη νομιμότητα των διακηρύξεων.
- Τις διαδικασίες ανάθεσης.
- Την εκτέλεση και τις τροποποιήσεις των συμβάσεων.
- Την τήρηση των αρχών διαφάνειας, ίσης μεταχείρισης και ανταγωνισμού.
- Τη συμμόρφωση με τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς κανόνες δημοσίων συμβάσεων.
Για τις συμβάσεις που ελέγχονται, η θετική γνώμη της Διεύθυνσης Συντονισμού αποτελεί όρο για τη χρηματοδότηση της αντίστοιχης επένδυσης ή του επενδυτικού καθεστώτος.
Η πρόβλεψη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τους φορείς που θα αναλάβουν την υλοποίηση χρηματοδοτούμενων έργων.
Παρακολούθηση, έλεγχοι και υποχρεώσεις των φορέων υλοποίησης
Η απόφαση προβλέπει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τους φορείς που συμμετέχουν στην υλοποίηση των επενδύσεων.
Σύμφωνα με το άρθρο 14, οι Φορείς Υλοποίησης υποβάλλουν έως τις 31 Ιανουαρίου κάθε έτους περιοδική έκθεση για την πορεία των επενδύσεων κατά το προηγούμενο έτος.
Παράλληλα, έως τις 30 Απριλίου η Ειδική Υπηρεσία υποβάλλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετήσια έκθεση για την υλοποίηση των επενδύσεων.
Το Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου περιλαμβάνει επίσης προβλέψεις για:
- Την πρόληψη και καταπολέμηση της απάτης.
- Την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων.
- Την αποτροπή διπλής χρηματοδότησης από διαφορετικά ευρωπαϊκά προγράμματα.
- Τη διενέργεια διοικητικών και επιτόπιων ελέγχων.
- Την επιβολή δημοσιονομικών διορθώσεων και την ανάκτηση αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.
Σε περίπτωση που διαπιστωθούν παρατυπίες κατά τους ελέγχους της Διεύθυνσης Συντονισμού, ο ελεγχόμενος φορέας έχει δικαίωμα υποβολής έγγραφων αντιρρήσεων εντός 10 ημερών από την επίδοση της σχετικής έκθεσης ελέγχου.
Επιπλέον, προβλέπεται υποχρέωση διατήρησης των δικαιολογητικών εγγράφων και των πληροφοριών για τουλάχιστον πέντε έτη μετά την τελευταία πληρωμή, εκτός εάν προβλέπεται μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από άλλη διάταξη.
Η σημασία του Ταμείου για την Τοπική Αυτοδιοίκηση
Το Ταμείο Εκσυγχρονισμού αποτελεί πρόσθετο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο για την ενεργειακή μετάβαση, με επενδυτικούς τομείς που παρουσιάζουν άμεσο ενδιαφέρον για τις τοπικές κοινωνίες.
Οι Δήμοι αντιμετωπίζουν σημαντικές ανάγκες ενεργειακής αναβάθμισης δημόσιων κτιρίων, περιορισμού του ενεργειακού κόστους, ανάπτυξης καθαρών μεταφορών και υποστήριξης ευάλωτων νοικοκυριών.
Ωστόσο, η αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου από την Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν προκύπτει αυτομάτως από τη δημοσίευση του νέου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου.
Θα εξαρτηθεί από τις επενδυτικές προτεραιότητες που θα επιλεγούν σε εθνικό επίπεδο, τις προσκλήσεις που θα εκδοθούν και τους όρους συμμετοχής των επιμέρους φορέων.
Το βασικό ζητούμενο για την Αυτοδιοίκηση είναι να εξασφαλιστεί ότι οι πόροι της ενεργειακής μετάβασης θα μπορούν να αξιοποιηθούν και σε επενδύσεις τοπικής κλίμακας, με σαφείς όρους συμμετοχής και κατάλληλη τεχνική υποστήριξη, ώστε να έχουν πρόσβαση στις χρηματοδοτικές δυνατότητες και οι μικρότεροι Δήμοι.
Η δημοσίευση του νέου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου αποτελεί σημαντικό θεσμικό βήμα για την ενεργοποίηση και την οργανωμένη λειτουργία του Ταμείου Εκσυγχρονισμού στην Ελλάδα.
Η ουσιαστική συμβολή του στην Τοπική Αυτοδιοίκηση θα κριθεί από τις επενδύσεις που τελικά θα εγκριθούν και από τις δυνατότητες που θα δοθούν στους Δήμους να συμμετάσχουν στην υλοποίησή τους.
πηγή: myota
