Αναλυτικές οδηγίες προς τους Δήμους και τις Περιφέρειες για την τεκμηρίωση των ληξιπρόθεσμων οφειλών προς τρίτους και την εφαρμογή του Μηχανισμού Αποτροπής Ληξιπρόθεσμων Υποχρεώσεων εξέδωσε το Υπουργείο Εσωτερικών.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στην τήρηση των προθεσμιών, καθώς η εκπρόθεσμη υποβολή των σχετικών καταστάσεων συνεπάγεται προσαύξηση κατά 50% του προβλεπόμενου ποσού παρακράτησης.

Με το υπ’ αριθ. πρωτ. 53868/30.09.2026 έγγραφό του, το Υπουργείο Εσωτερικών παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με την τεκμηρίωση των εξαιρέσεων που προβλέπονται στην παράγραφο 2 του άρθρου 539 του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς και τις κυρώσεις που συνδέονται με την εκπρόθεσμη υποβολή των αναλυτικών καταστάσεων ληξιπρόθεσμων οφειλών.

Οι οδηγίες απευθύνονται στις οικονομικές υπηρεσίες των Δήμων και των Περιφερειών, οι οποίες καλούνται να αιτιολογούν με συγκεκριμένα στοιχεία τις περιπτώσεις στις οποίες η μη εξόφληση υποχρεώσεων προς τρίτους δεν οφείλεται σε δική τους υπαιτιότητα ή συνδέεται με άλλες ειδικές περιστάσεις.

Στόχος είναι η ορθή εφαρμογή του Μηχανισμού Αποτροπής Ληξιπρόθεσμων Υποχρεώσεων, με την αναγνώριση συγκεκριμένων εξαιρέσεων κατά τον έλεγχο των ανεξόφλητων υποχρεώσεων των ΟΤΑ.

Ποιές ληξιπρόθεσμες οφειλές μπορούν να εξαιρεθούν

Το Υπουργείο διευκρινίζει ότι η ύπαρξη ληξιπρόθεσμης οφειλής δεν συνεπάγεται αυτομάτως υπαιτιότητα του Δήμου ή της Περιφέρειας.

Για τον λόγο αυτό παρέχονται αναλυτικές οδηγίες για τέσσερις κατηγορίες εξαιρέσεων.

1. Αδυναμία εξόφλησης με υπαιτιότητα του δικαιούχου

Η πρώτη περίπτωση αφορά εκκαθαρισμένα παραστατικά που δεν έχουν εξοφληθεί εξαιτίας αδυναμίας ή παράλειψης του δικαιούχου.

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων:

• Η αδυναμία εξόφλησης λόγω μη προσκόμισης των απαιτούμενων δικαιολογητικών πληρωμής, όπως φορολογική ή ασφαλιστική ενημερότητα.
• Ο θάνατος του δικαιούχου και η αδυναμία ταυτοποίησης των κληρονόμων του.

Το Υπουργείο επισημαίνει ότι στις περιπτώσεις έλλειψης φορολογικής ή ασφαλιστικής ενημερότητας πρέπει να ακολουθούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες.

Εφόσον διαπιστωθεί αδυναμία έκδοσης των απαιτούμενων πιστοποιητικών, η αρμόδια υπηρεσία μπορεί να προχωρήσει στις προβλεπόμενες ενέργειες για τη σύσταση χρηματικής παρακαταθήκης στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων.

Η εξαίρεση πρέπει να τεκμηριώνεται με συγκεκριμένα στοιχεία, όπως η σχετική διαπιστωτική πράξη και τα στοιχεία επικοινωνίας με τον δικαιούχο.

Αντίστοιχα, στις περιπτώσεις θανάτου του δικαιούχου απαιτείται τεκμηρίωση της αδυναμίας ταυτοποίησης των κληρονόμων.

2. Οφειλές που παραμένουν απλήρωτες λόγω καθυστέρησης χρηματοδότησης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους Δήμους παρουσιάζει η εξαίρεση που αφορά εκκαθαρισμένα παραστατικά τα οποία δεν έχουν εξοφληθεί λόγω εκκρεμότητας χρηματοδότησης από τρίτους φορείς.

Πρόκειται για δαπάνες που έχουν ενταχθεί σε ειδικά χρηματοδοτικά προγράμματα, αλλά ο Δήμος δεν έχει λάβει ακόμη την απαιτούμενη χρηματοδότηση.

Το έγγραφο αναφέρεται ειδικότερα σε χρηματοδοτήσεις από:

• Το ΕΣΠΑ.
• Το Πράσινο Ταμείο.
• Το πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης».
• Φορείς της Κεντρικής Κυβέρνησης.
• Το πρόγραμμα επιχορήγησης των ΟΤΑ για την εξόφληση υποχρεώσεών τους από δικαστικές αποφάσεις, σύμφωνα με την υπ’ αριθ. 25720/2025 απόφαση του Υπουργείου Εσωτερικών.

Για την αναγνώριση της εξαίρεσης δεν αρκεί η γενική επίκληση καθυστέρησης χρηματοδότησης.

Οι οικονομικές υπηρεσίες οφείλουν να καταγράφουν αναλυτικά τα στοιχεία του χρηματοδοτικού προγράμματος, του φορέα χρηματοδότησης, καθώς και τον αριθμό και την ημερομηνία του αιτήματος εκταμίευσης ή χρηματοδότησης.

Για ορισμένα προγράμματα απαιτούνται πρόσθετα στοιχεία, όπως ο αριθμός και η ημερομηνία της σύμβασης δανείου, η κατάσταση του αιτήματος εκταμίευσης ή η σχετική απόφαση ένταξης.

Με τον τρόπο αυτό δίνεται η δυνατότητα στους Δήμους να τεκμηριώσουν ότι η καθυστέρηση εξόφλησης μιας υποχρέωσης οφείλεται στην εκκρεμή χρηματοδότηση και όχι σε αδράνεια της οικονομικής τους υπηρεσίας.

3. Παραστατικά που έχουν εξοφληθεί αλλά εκκρεμεί η λογιστική τακτοποίηση

Η τρίτη περίπτωση αφορά δαπάνες που έχουν ήδη πληρωθεί, αλλά δεν έχει ολοκληρωθεί η καταχώρισή τους στα λογιστικά στοιχεία του Δήμου.

Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις του Υπουργείου, στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται περιπτώσεις όπου έχει πραγματοποιηθεί η εξόφληση:

• Μέσω κατάσχεσης σε τραπεζικό λογαριασμό του ΟΤΑ.
• Μέσω τρίτων υπηρεσιών, όπως η Περιφερειακή Ταμειακή Διεύθυνση.

Για την τεκμηρίωση απαιτείται η αναγραφή του τρόπου και της ημερομηνίας εξόφλησης.

Παράλληλα, το Υπουργείο επισημαίνει ότι πρέπει να ολοκληρώνεται η διαδικασία λογιστικής τακτοποίησης, ώστε οι συγκεκριμένες υποχρεώσεις να μην εξακολουθούν να εμφανίζονται ως ανεξόφλητες.

4. Οφειλές που αμφισβητούνται δικαστικά

Μια ακόμη σημαντική εξαίρεση αφορά τις οφειλές για τις οποίες εκκρεμεί δικαστική διαδικασία.

Το Υπουργείο διαχωρίζει τις περιπτώσεις όπου ο Δήμος αναγνωρίζει μια υποχρέωση αλλά καθυστερεί την πληρωμή της από εκείνες στις οποίες αμφισβητεί δικαστικά την απαίτηση ή το ύψος της.

Ειδικότερα, η εξαίρεση αφορά περιπτώσεις όπου:

• Ο ΟΤΑ αμφισβητεί δικαστικά το ύψος ή την ύπαρξη της απαίτησης.
• Ο ΟΤΑ έχει ασκήσει ένδικο βοήθημα ή μέσο κατά καταβολής αποζημιώσεων ή εξόφλησης δαπανών που έχουν απορριφθεί ως μη νόμιμες.

Για να τεκμηριωθεί η εξαίρεση, πρέπει να αναγράφονται ο αριθμός, η ημερομηνία, το είδος και το αιτιολογικό του σχετικού ενδίκου βοηθήματος ή μέσου, το αρμόδιο δικαστήριο και η εκτιμώμενη ημερομηνία εκδίκασης.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη έχει ιδιαίτερη σημασία για τους Δήμους που εμπλέκονται σε δικαστικές διαφορές με προμηθευτές, εργολάβους ή άλλους δικαιούχους απαιτήσεων.

Προθεσμία 15 ημερών για την υποβολή των στοιχείων

Το Υπουργείο Εσωτερικών υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με την παράγραφο 2 του άρθρου 539 του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι αναλυτικές καταστάσεις ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων υποβάλλονται με ευθύνη του προϊσταμένου Οικονομικών Υπηρεσιών του Δήμου ή της Περιφέρειας.

Η υποβολή πρέπει να πραγματοποιείται εντός δεκαπέντε (15) ημερών από τη λήξη του ημερολογιακού τριμήνου.

Κατά συνέπεια, για τα στοιχεία του τρίτου τριμήνου του 2026, η προθεσμία υποβολής λήγει στις 15 Οκτωβρίου 2026.

Η προθεσμία έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέεται άμεσα με την εφαρμογή των προβλεπόμενων κυρώσεων.

Τί προβλέπεται για την εκπρόθεσμη υποβολή – Προσαύξηση 50%

Στο έγγραφό του το Υπουργείο επισημαίνει ότι, σε περίπτωση μη εμπρόθεσμης υποβολής της κατάστασης ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων, ο έλεγχος πραγματοποιείται αποκλειστικά με βάση τα υπόλοιπα στοιχεία, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι προβλεπόμενες εξαιρέσεις.

Παράλληλα, το συνολικό ποσό παρακράτησης που προβλέπεται στην παράγραφο 3 του άρθρου 539 αυξάνεται κατά 50%.

Πρέπει να διευκρινιστεί ότι η προσαύξηση αυτή δεν υπολογίζεται επί του συνόλου των ληξιπρόθεσμων οφειλών του Δήμου, αλλά επί του ποσού παρακράτησης που προκύπτει από την εφαρμογή του σχετικού μηχανισμού.

Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι ένας Δήμος που διαθέτει τεκμηριωμένους λόγους εξαίρεσης συγκεκριμένων οφειλών κινδυνεύει, εφόσον δεν υποβάλει εμπρόθεσμα τα απαιτούμενα στοιχεία, να μην αναγνωριστούν οι εξαιρέσεις αυτές κατά τον έλεγχο και να επιβαρυνθεί επιπλέον με την προβλεπόμενη προσαύξηση.

Αυξημένες υποχρεώσεις για τις οικονομικές υπηρεσίες των ΟΤΑ

Οι νέες διευκρινίσεις αναδεικνύουν τη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων από τις οικονομικές υπηρεσίες των Δήμων και των Περιφερειών.

Ιδιαίτερα για τους Δήμους που υλοποιούν μεγάλο αριθμό συγχρηματοδοτούμενων έργων, οι καθυστερήσεις στην εκταμίευση πόρων από τρίτους φορείς μπορούν να δημιουργήσουν εκκρεμείς υποχρεώσεις προς αναδόχους και προμηθευτές, ακόμη και όταν έχουν ολοκληρωθεί οι προβλεπόμενες διαδικασίες εκκαθάρισης της δαπάνης.

Το Υπουργείο, αναγνωρίζοντας τις περιπτώσεις αυτές, παρέχει τη δυνατότητα τεκμηρίωσης των εξαιρέσεων, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν συγκεντρωθεί και καταχωριστεί όλα τα απαιτούμενα αποδεικτικά στοιχεία.

Ωστόσο, η αυστηρή προθεσμία και η οικονομική συνέπεια της εκπρόθεσμης υποβολής καθιστούν αναγκαίο τον έγκαιρο συντονισμό μεταξύ των οικονομικών υπηρεσιών, των υπηρεσιών που παρακολουθούν τα χρηματοδοτούμενα έργα και των αρμόδιων φορέων χρηματοδότησης.

Το κρίσιμο ζήτημα για τους ΟΤΑ δεν είναι μόνο να μπορούν να δικαιολογήσουν γιατί μια οφειλή παραμένει ανεξόφλητη, αλλά και να αποδεικνύουν εγκαίρως, με συγκεκριμένα διοικητικά και οικονομικά στοιχεία, ότι συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις εξαίρεσής της.

πηγή: myota