Οι προτάσεις για τη διαχείριση αποβλήτων, στους Δήμους και την κυκλική οικονομία από την ΕΕΔΣΑ

Την ανάγκη άμεσης επιτάχυνσης των πολιτικών διαχείρισης στερεών αποβλήτων, με ενίσχυση των Δήμων και των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦΟΔΣΑ), επαρκή χρηματοδότηση, νέες θέσεις εργασίας και εφαρμογή της αρχής «Πληρώνω όσο Πετάω», ανέδειξε το 9ο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΕΕΔΣΑ), που πραγματοποιήθηκε την 1η και 2α Οκτωβρίου 2026.

Με κεντρικό θέμα «Κυκλικές Πόλεις 2030: Από τον Σχεδιασμό στην Εφαρμογή», το συνέδριο επικεντρώθηκε στις προϋποθέσεις που απαιτούνται ώστε η χώρα να επιταχύνει τη μετάβαση στην κυκλική οικονομία και να αντιμετωπίσει τις καθυστερήσεις στην υλοποίηση των σχεδιασμών διαχείρισης αποβλήτων.

Στην εναρκτήρια τοποθέτησή του, ο πρόεδρος της ΕΕΔΣΑ, Γιώργος Ηλιόπουλος, παρουσίασε συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής, υπογραμμίζοντας ότι η περίοδος μέχρι το 2030 είναι πλέον εξαιρετικά περιορισμένη.

«Το 2030 είναι αύριο», τόνισε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί στη διαμόρφωση του θεσμικού πλαισίου και των σχεδιασμών, η εφαρμογή τους πρέπει να προχωρήσει με πολύ ταχύτερους ρυθμούς.

Επενδύσεις έως 1,8 δισ. ευρώ και 5.000 νέες θέσεις εργασίας

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσίασε ο πρόεδρος της ΕΕΔΣΑ, η επιτάχυνση της κυκλικής οικονομίας μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές προοπτικές.

Ειδικότερα, αναφέρθηκε στη δυνατότητα δημιουργίας 3.000 έως 5.000 νέων εξειδικευμένων θέσεων εργασίας, σε τομείς όπως:

• Η χωριστή συλλογή και αποκομιδή αποβλήτων.
• Η λειτουργία μονάδων επεξεργασίας και ανάκτησης υλικών.
• Η έρευνα, η τεχνολογική καινοτομία και η ανάπτυξη νέων προϊόντων.
• Η παραγωγή δευτερογενών πρώτων υλών.
• Η ανάπτυξη της βιομηχανικής συμβίωσης.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι η αξιοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως το ΕΣΠΑ, το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, το τέλος ταφής και οι Συμπράξεις Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα, μπορεί να κινητοποιήσει πόρους ύψους 1,5 έως 1,8 δισ. ευρώ.

Κατά την εκτίμηση που διατυπώθηκε, η ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων στην κυκλική οικονομία θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετη οικονομική αξία που αντιστοιχεί σε 1% έως 2% του ΑΕΠ τα επόμενα χρόνια.

Τα μεγέθη αυτά παρουσιάστηκαν ως δυνατότητες και προσδοκώμενα οφέλη και όχι ως ήδη εξασφαλισμένα αποτελέσματα.

Ενίσχυση των Δήμων και των 14 ΦΟΔΣΑ

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη ουσιαστικής ενίσχυσης των 14 Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στον ρόλο τους.

Ο πρόεδρος της ΕΕΔΣΑ επισήμανε ότι δεν αρκεί η τυπική πιστοποίηση των ΦΟΔΣΑ, αλλά απαιτείται επαρκής στελέχωση, διοικητική οργάνωση, τεχνική επάρκεια και δυνατότητα υλοποίησης των Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων.

Χαρακτηριστικά ανέφερε ότι δεν είναι δυνατόν να απαιτείται από έναν ΦΟΔΣΑ να διαχειριστεί επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 100 εκατ. ευρώ διαθέτοντας μόλις δέκα εργαζομένους.

Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάστηκαν δύο συγκεκριμένες προτάσεις:

Πρώτον, ειδική νομοθετική ρύθμιση από το Υπουργείο Εσωτερικών, που θα διευκολύνει τις προσλήψεις προσωπικού σε ΦΟΔΣΑ και ΟΤΑ για δράσεις διαλογής στην πηγή και εφαρμογής των ολιστικών σχεδίων χωριστής συλλογής.

Δεύτερον, δημιουργία ειδικής χρηματοδοτικής πρόσκλησης του ΕΣΠΑ για την κατάρτιση και τεχνική εξειδίκευση του ανθρώπινου δυναμικού στην κυκλική οικονομία.

Όπως τονίστηκε, το προσωπικό αποτελεί την κρισιμότερη υποδομή για την επιτυχία της μετάβασης.

Τέλος ταφής: Να επιστρέψουν οι πόροι στην Αυτοδιοίκηση

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδείχθηκαν αφορά την αξιοποίηση των πόρων του τέλους ταφής.

Η ΕΕΔΣΑ ζήτησε την άμεση ενεργοποίηση της σχετικής χρηματοδοτικής πρόσκλησης, ώστε οι διαθέσιμοι πόροι να κατευθυνθούν στην υλοποίηση των ολιστικών σχεδίων χωριστής συλλογής και σε έργα αποκατάστασης.

Η θέση που διατυπώθηκε είναι ότι τα χρήματα που συγκεντρώνονται για συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς σκοπούς πρέπει να αξιοποιούνται έγκαιρα προς όφελος της διαχείρισης αποβλήτων και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Παράλληλα, προτάθηκαν:

• Αύξηση του προϋπολογισμού χρηματοδοτικών προσκλήσεων για επεκτάσεις και νέους χώρους υγειονομικής ταφής, όπου απαιτούνται μεταβατικές λύσεις.
• Απλοποίηση των διαδικασιών χρηματοδότησης των Μονάδων Ανάκτησης και Ανακύκλωσης.
• Δημιουργία μεταβατικού χρηματοδοτικού μηχανισμού μέσω του εθνικού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, ώστε έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη να μην διακόπτονται όσο αναμένουν την επανένταξή τους σε χρηματοδοτικά προγράμματα.

Ο πρόεδρος της ΕΕΔΣΑ ζήτησε επίσης ισχυρότερο διυπουργικό συντονισμό για την αντιμετώπιση των διοικητικών και χρηματοδοτικών καθυστερήσεων.

«Πληρώνω όσο Πετάω»: Προτεραιότητα στους μεγάλους παραγωγούς αποβλήτων

Σημαντικό μέρος της παρέμβασης αφιερώθηκε στην εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω» (Pay As You Throw – PAYT).

Πρόκειται για σύστημα οικονομικής χρέωσης που συνδέει το κόστος διαχείρισης αποβλήτων με την ποσότητα των απορριμμάτων που παράγονται και απορρίπτονται, δημιουργώντας κίνητρα για πρόληψη, διαλογή στην πηγή και ανακύκλωση.

Ο πρόεδρος της ΕΕΔΣΑ υποστήριξε ότι η εφαρμογή του συστήματος πρέπει να ξεκινήσει, κατά προτεραιότητα, από τους μεγάλους παραγωγούς αποβλήτων.

Αναφέρθηκε μάλιστα σε παραδείγματα από την Ιταλία, όπου ανάλογα συστήματα εφαρμόζονται σε ευρύτερη κλίμακα, επισημαίνοντας ότι η εφαρμογή τους στην Ελλάδα απαιτεί κυρίως τεχνική υποστήριξη των Δήμων και σαφείς κατευθύνσεις.

Στην κατεύθυνση αυτή προτάθηκε η διαμόρφωση προτύπων και οδηγιών από τους αρμόδιους φορείς, σε συνεργασία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Η σταδιακή επέκταση του συστήματος θα μπορούσε να αποτελέσει βασικό εργαλείο για τη μείωση των σύμμεικτων αποβλήτων.

Καφέ κάδος χωρίς μονάδα κομποστοποίησης δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανάγκη να συνδέεται η ανάπτυξη των συστημάτων χωριστής συλλογής με την ύπαρξη κατάλληλων υποδομών επεξεργασίας.

Ο Γιώργος Ηλιόπουλος επισήμανε ότι η ανάπτυξη του δικτύου καφέ κάδων πρέπει να συνοδεύεται από τη λειτουργία μονάδων κομποστοποίησης ή άλλων κατάλληλων εγκαταστάσεων επεξεργασίας βιοαποβλήτων.

Το ζήτημα αυτό αναδεικνύει την ανάγκη συντονισμού μεταξύ Δήμων, ΦΟΔΣΑ και κεντρικής διοίκησης.

Η τοποθέτηση υποδομών συλλογής, χωρίς να έχει εξασφαλιστεί η αντίστοιχη δυνατότητα επεξεργασίας, δεν επαρκεί για την επίτευξη των στόχων της χωριστής συλλογής.

Ανακύκλωση στα σχολεία και εκπαίδευση των πολιτών

Στις προτάσεις της ΕΕΔΣΑ περιλαμβάνεται η καθολική εφαρμογή προγραμμάτων βιωματικής ανακύκλωσης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση.

Ειδικότερα, προτάθηκε η εγκατάσταση εσωτερικών κάδων χωριστής συλλογής στα σχολεία και στις δημοτικές αθλητικές εγκαταστάσεις, με στόχο την εξοικείωση των παιδιών με την ανακύκλωση στην καθημερινότητά τους.

Παράλληλα, προτάθηκε η ενσωμάτωση μαθημάτων ή εκπαιδευτικών ενοτήτων κυκλικής οικονομίας σε πανεπιστημιακά προγράμματα τεχνικής, οικονομικής και νομικής κατεύθυνσης.

Η εκπαίδευση συνδέθηκε με την ανάγκη ενδυνάμωσης των πολιτών, οι οποίοι πρέπει να διαθέτουν αξιόπιστη πληροφόρηση και πρακτικά κίνητρα συμμετοχής.

Δευτερογενή υλικά και βιομηχανική συμβίωση

Στο συνέδριο αναδείχθηκε επίσης ένα κρίσιμο ζήτημα για την ανάπτυξη της κυκλικής οικονομίας: η δυνατότητα αξιοποίησης των ανακτημένων υλικών ως δευτερογενών πρώτων υλών.

Όπως επισημάνθηκε, η παραγωγή ανακυκλωμένων υλικών δεν αρκεί, εάν δεν υπάρχουν οι κατάλληλες προδιαγραφές και διαδικασίες πιστοποίησης που θα επιτρέπουν την επανένταξή τους στην παραγωγική διαδικασία.

Η ΕΕΔΣΑ πρότεινε τη θέσπιση οριζόντιων κανονιστικών κριτηρίων για τον αποχαρακτηρισμό συγκεκριμένων κατηγοριών αποβλήτων, όπως τα απόβλητα εκσκαφών, κατασκευών και κατεδαφίσεων και ορισμένα ανακυκλώσιμα αστικά απόβλητα.

Παράλληλα, ζητήθηκε η δημιουργία εθνικού σχεδίου βιομηχανικής συμβίωσης και ηλεκτρονικής πλατφόρμας ανταλλαγής υλικών, ώστε υποπροϊόντα και υλικά μιας παραγωγικής δραστηριότητας να μπορούν να αξιοποιούνται από άλλες επιχειρήσεις.

Ειδικές πολιτικές για νησιωτικούς και ορεινούς Δήμους

Ξεχωριστή αναφορά έγινε στις ιδιαίτερες ανάγκες των νησιωτικών και ορεινών περιοχών.

Οι αποστάσεις, η γεωγραφική απομόνωση, οι περιορισμένες υποδομές και η εποχική αύξηση των αποβλήτων λόγω τουρισμού δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες στη διαχείριση.

Η ΕΕΔΣΑ ζήτησε να ενεργοποιηθούν οι υφιστάμενες νομοθετικές προβλέψεις για τη λειτουργική ενίσχυση αυτών των περιοχών, με οικονομικούς πόρους και ανθρώπινο δυναμικό για την εφαρμογή της διαλογής στην πηγή.

Πρόταση για ειδικό πρόγραμμα καινοτομίας μέσω του Πράσινου Ταμείου

Μία ακόμη πρόταση αφορά τη δημιουργία ειδικού χρηματοδοτικού προγράμματος εφαρμοσμένης καινοτομίας για την κυκλική οικονομία.

Σύμφωνα με την πρόταση, το Πράσινο Ταμείο θα μπορούσε να χρηματοδοτεί πιλοτικές και καινοτόμες δράσεις Δήμων και ΦΟΔΣΑ, με δυνατότητα συνεργασίας με επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα.

Στόχος είναι οι νέες τεχνολογίες και πρακτικές να δοκιμάζονται και να εφαρμόζονται ταχύτερα, χωρίς να απαιτείται πάντοτε η αναμονή πολυετών ευρωπαϊκών ερευνητικών προγραμμάτων.

Το μεγάλο στοίχημα της Αυτοδιοίκησης μέχρι το 2030

Το κεντρικό μήνυμα της εναρκτήριας παρέμβασης στο 9ο Συνέδριο της ΕΕΔΣΑ ήταν ότι η χώρα πρέπει να περάσει από τον σχεδιασμό στην ουσιαστική εφαρμογή.

Η ύπαρξη θεσμικού πλαισίου, περιφερειακών σχεδίων και διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων δεν αρκεί από μόνη της.

Για τους Δήμους και τους ΦΟΔΣΑ, οι προϋποθέσεις που αναδείχθηκαν είναι συγκεκριμένες: επαρκές προσωπικό, τεχνική υποστήριξη, γρήγορη χρηματοδότηση, ολοκλήρωση των υποδομών, ανάπτυξη της χωριστής συλλογής και ενεργός συμμετοχή των πολιτών.

Παράλληλα, η πρόταση για μια «δίκαιη κυκλική οικονομία» θέτει το ζήτημα της ισόρροπης κατανομής του κόστους, των υποχρεώσεων και των ωφελειών μεταξύ της Πολιτείας, της Αυτοδιοίκησης, των επιχειρήσεων και των πολιτών.

Το κρίσιμο ερώτημα που αναδεικνύεται πλέον είναι εάν οι απαιτούμενες διοικητικές, χρηματοδοτικές και οργανωτικές παρεμβάσεις θα υλοποιηθούν εγκαίρως, ώστε οι Δήμοι να μπορέσουν να ανταποκριθούν στους στόχους διαχείρισης αποβλήτων της επόμενης περιόδου.

Όπως υπογράμμισε ο πρόεδρος της ΕΕΔΣΑ, κάθε μήνας πλέον μετράει.

πηγή: myota