Μανώλης Γραφάκος: Έρχονται νέα ΣΔΙΤ για τα απορρίμματα, αλλαγές στην ανακύκλωση και εφαρμογή του «Πληρώνω όσο Πετάω»

Τον οδικό χάρτη της κυβέρνησης για τη διαχείριση των αποβλήτων, με νέες υποδομές, χρηματοδοτικά εργαλεία, συστήματα ανακύκλωσης και ενεργειακή αξιοποίηση, παρουσίασε ο Γενικός Γραμματέας Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Μανώλης Γραφάκος, κατά την παρέμβασή του στο 9ο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΕΕΔΣΑ), την 1η Οκτωβρίου 2026.

Ο κ. Γραφάκος αναφέρθηκε στις πρωτοβουλίες που προγραμματίζονται για το τελευταίο τρίμηνο του 2026, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ), στην αναδιοργάνωση της χωριστής συλλογής, στην ανάπτυξη νέων μονάδων επεξεργασίας και στην ανάγκη καθιέρωσης δικαιότερου συστήματος χρέωσης των δημοτικών αποβλήτων.

Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο η συγκεκριμένη παρουσία του να είναι η τελευταία του σε συνέδριο της ΕΕΔΣΑ με την ιδιότητα του Γενικού Γραμματέα, επισημαίνοντας ότι οι σχετικές αποφάσεις ανήκουν στον Πρωθυπουργό.

Ολιστικά σχέδια χωριστής συλλογής: Νέος τρόπος σχεδιασμού της ανακύκλωσης

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο Γενικός Γραμματέας στα Ολιστικά Σχέδια Χωριστής Συλλογής, τα οποία χαρακτήρισε βασικό εργαλείο για την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των επενδύσεων στην ανακύκλωση.

Όπως εξήγησε, κάθε επένδυση σε κάδους, απορριμματοφόρα, γωνιές ανακύκλωσης και εξοπλισμό πρέπει πλέον να εντάσσεται σε συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχεδιασμό, με ποσοτικοποιημένους στόχους, υπολογισμό του κόστους και σύνδεση με τις αντίστοιχες υποδομές επεξεργασίας.

Τα σχέδια αυτά προβλέπουν:

• Καταγραφή των σημερινών ποσοτήτων αποβλήτων ανά ρεύμα.
• Καθορισμό συγκεκριμένων στόχων χωριστής συλλογής.
• Κοστολόγηση επενδύσεων και λειτουργικών δαπανών ανά τόνο συλλογής.
• Εξέταση εναλλακτικών σεναρίων.
• Συντονισμό των ΦοΔΣΑ, της Πολιτείας και των Συστημάτων Διευρυμένης Ευθύνης Παραγωγού.

Σύμφωνα με τον κ. Γραφάκο, στο παρελθόν πραγματοποιούνταν επενδύσεις χωρίς επαρκή σύνδεση με τον συνολικό σχεδιασμό, με αποτέλεσμα είτε να μην επιτυγχάνονται τα αναμενόμενα αποτελέσματα είτε η δυναμικότητα των μονάδων επεξεργασίας να μην ανταποκρίνεται στις πραγματικές ποσότητες συλλογής.

Εξήρε μάλιστα τη δουλειά των ΦοΔΣΑ, τονίζοντας ότι αρκετοί έχουν προχωρήσει ακόμη περισσότερο, αναλαμβάνοντας μέσω προγραμματικών συμβάσεων τη συλλογή κρίσιμων ρευμάτων αποβλήτων για λογαριασμό δήμων που δεν διαθέτουν επαρκή επιχειρησιακή δυνατότητα.

Σύστημα επιστροφής εγγύησης DRS: Επιχειρησιακό σχέδιο 140 εκατ. ευρώ ετησίως

Σημαντική ανακοίνωση αποτέλεσε η αναφορά στο νέο σύστημα επιστροφής εγγύησης συσκευασιών (Deposit Return System – DRS).

Ο κ. Γραφάκος ανέφερε ότι, εκτός απροόπτου, ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ) αναμένεται να εγκρίνει εντός Οκτωβρίου το επιχειρησιακό σχέδιο του συστήματος.

Σύμφωνα με όσα παρουσίασε, το σχέδιο προβλέπει 140 εκατ. ευρώ ετησίως από τους υπόχρεους παραγωγούς, ενώ κατά τα πρώτα χρόνια θα υπάρχουν επιπλέον πόροι από τις εγγυήσεις που δεν θα επιστρέφονται στους καταναλωτές.

Η έγκριση του επιχειρησιακού σχεδίου του DRS θα ανοίξει, όπως υποστήριξε, τον δρόμο για την υποβολή νέου επιχειρησιακού σχεδίου από την Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης (ΕΕΑΑ), ώστε να οργανωθεί και η συλλογή των υπόλοιπων συσκευασιών.

Ο Γενικός Γραμματέας σημείωσε ότι έχει ήδη υπάρξει σχετική συμφωνία μεταξύ των μετόχων της ΕΕΑΑ.

Νέα συστήματα ανακύκλωσης για βιοαπόβλητα, στρώματα, έπιπλα και κλωστοϋφαντουργικά

Ο κ. Γραφάκος ανακοίνωσε επίσης ότι προωθείται η ολοκλήρωση των νομοθετικών ρυθμίσεων για σύστημα Διευρυμένης Ευθύνης Παραγωγού που θα αφορά τα βιοαπόβλητα του κλάδου HORECA, δηλαδή ξενοδοχείων, εστιατορίων και επιχειρήσεων εστίασης.

Παράλληλα:

• Το νέο σύστημα για τα στρώματα έχει τεθεί σε διαβούλευση και προωθείται η σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση.
• Ακολουθεί η ανάπτυξη συστημάτων για τα έπιπλα.
• Προγραμματίζεται αντίστοιχη παρέμβαση για τα κλωστοϋφαντουργικά απόβλητα.

Πρόκειται για ρεύματα αποβλήτων που δημιουργούν σημαντικές ανάγκες συλλογής και επεξεργασίας στους δήμους και για τα οποία απαιτούνται εξειδικευμένες λύσεις, πέρα από το υφιστάμενο σύστημα των σύμμεικτων απορριμμάτων.

Τέλος ταφής: Έρχεται χρηματοδοτικό πρόγραμμα για τους δήμους και τους ΦοΔΣΑ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Τοπική Αυτοδιοίκηση είχε η τοποθέτηση του Γενικού Γραμματέα σχετικά με την επιστροφή πόρων από το τέλος ταφής.

Απαντώντας σε σχετική παρέμβαση του προέδρου της ΚΕΔΕ, ανακοίνωσε ότι στόχος είναι μέχρι το ετήσιο συνέδριο της ΚΕΔΕ να έχει διαμορφωθεί πλήρως το χρηματοδοτικό πρόγραμμα και να έχει εξασφαλιστεί η αναγκαία σύμφωνη γνώμη της αρμόδιας υπηρεσίας κρατικών ενισχύσεων.

Επισήμανε ότι οι διαδικασίες πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί πριν από την υποβολή των προτάσεων, ώστε οι φορείς να μη βρεθούν αντιμέτωποι με μεταγενέστερα προβλήματα επιλεξιμότητας και κρατικών ενισχύσεων.

Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι προωθείται τροποποίηση της πρόσκλησης χρηματοδότησης υποδομών, ώστε να απλοποιηθούν τόσο η κατάθεση των προτάσεων όσο και η διαδικασία αξιολόγησής τους.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τους δήμους, οι οποίοι επιβαρύνονται οικονομικά από το τέλος ταφής, ενώ ταυτόχρονα καλούνται να χρηματοδοτήσουν νέες υποδομές ανακύκλωσης και χωριστής συλλογής.

Νέες ΣΔΙΤ για Βόρειο και Νότιο Αιγαίο – Δύο έργα στην Αττική

Στο πεδίο των υποδομών, ο κ. Γραφάκος παρουσίασε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα νέων έργων μέσω Συμπράξεων Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ).

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του, τον Οκτώβριο προβλέπεται να εισαχθούν για έγκριση στη Διυπουργική Επιτροπή δύο προτάσεις:

1. Βόρειο Αιγαίο: Νέα ΣΔΙΤ για τις υποδομές διαχείρισης αποβλήτων στη Σάμο και τη Λέσβο.

2. Νότιο Αιγαίο: Επικαιροποίηση της υφιστάμενης πρότασης για τη Σύρο, την Πάρο και τη Μύκονο, με προσθήκη της Νάξου.

Για τη Νάξο διευκρίνισε ότι ο προηγούμενος δημόσιος διαγωνισμός ακυρώθηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας και ότι το Υπουργείο στηρίζει την επιλογή του αρμόδιου φορέα να καταθέσει συμπληρωματική πρόταση.

Για την Αττική ανακοίνωσε ότι τον Νοέμβριο αναμένεται να προωθηθούν δύο ακόμη ΣΔΙΤ, χωρίς να παρουσιάσει στην παρέμβασή του αναλυτικά τα χαρακτηριστικά των έργων.

Οι ανακοινώσεις αυτές εντάσσονται στον συνολικό σχεδιασμό ανάπτυξης και αναβάθμισης των υποδομών διαχείρισης αποβλήτων της χώρας.

Ενεργειακή αξιοποίηση: Προχωρά η περιβαλλοντική αδειοδότηση

Ο Γενικός Γραμματέας αναφέρθηκε και στον σχεδιασμό για την ενεργειακή αξιοποίηση των αποβλήτων, χαρακτηρίζοντάς την απαραίτητο κρίκο για την ολοκλήρωση του συστήματος διαχείρισης.

Όπως υποστήριξε, κατά τη δημόσια διαβούλευση κατατέθηκαν πολλές παρατηρήσεις, αρκετές από τις οποίες έγιναν αποδεκτές.

Ανέφερε ότι η διαδικασία προχωρά πλέον στο επόμενο στάδιο, με την αρμόδια υπηρεσία περιβαλλοντικής αδειοδότησης του ΥΠΕΝ να αναλαμβάνει την εξέταση του σχετικού περιβαλλοντικού φακέλου.

Η ενεργειακή αξιοποίηση αποτελεί, πάντως, ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα του σχεδιασμού, καθώς συνδέεται με το κόστος διαχείρισης, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, τη χωροθέτηση των εγκαταστάσεων και τη συμβατότητά τους με τους στόχους πρόληψης και ανακύκλωσης.

Σαντορίνη και Ικαρία: Απαλλοτριώσεις για νέες υποδομές

Ξεχωριστή αναφορά έκανε ο κ. Γραφάκος στη Σαντορίνη και την Ικαρία, δύο νησιά που, όπως ανέφερε, αντιμετωπίζουν διαχρονικά σοβαρά προβλήματα στη νόμιμη διαχείριση των αποβλήτων.

Σύμφωνα με την τοποθέτησή του, το Υπουργικό Συμβούλιο είχε αποφασίσει την προηγούμενη ημέρα δύο απαλλοτριώσεις, προκειμένου να προχωρήσουν τα αναγκαία έργα.

Για τη Σαντορίνη προβλέπεται η προώθηση των υποδομών διαχείρισης αποβλήτων, ενώ για την Ικαρία αναφέρθηκε στη δημιουργία μονάδας επεξεργασίας βιοαποβλήτων, σταθμού μεταφόρτωσης και Χώρου Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ).

Ο κ. Γραφάκος συνέδεσε τις παρεμβάσεις αυτές με την ανάγκη αντιμετώπισης της παράνομης διαχείρισης απορριμμάτων και των σχετικών προστίμων.

«Πληρώνω όσο Πετάω»: Η μεγάλη εκκρεμότητα της επόμενης περιόδου

Ιδιαίτερη σημασία είχε η αναφορά του Γενικού Γραμματέα στην εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω» (Pay As You Throw – PAYT), το οποίο χαρακτήρισε ως το τελευταίο σημαντικό ζήτημα που απομένει να αντιμετωπιστεί στην αλυσίδα διαχείρισης αποβλήτων.

Ο κ. Γραφάκος υποστήριξε ότι απαιτείται ένα δικαιότερο μοντέλο χρέωσης, το οποίο θα λαμβάνει υπόψη τη διαφορετική οικονομική επιβάρυνση που προκαλεί κάθε ρεύμα αποβλήτων.

Ειδικότερα, έκανε διάκριση μεταξύ:

• Σύμμεικτων απορριμμάτων.
• Ανακυκλώσιμων υλικών.
• Βιοαποβλήτων.

Όπως εξήγησε, το κόστος διαχείρισης δεν είναι το ίδιο για τις τρεις κατηγορίες και επομένως πρέπει να αναζητηθούν τρόποι ώστε η χρέωση να αντανακλά αυτή τη διαφοροποίηση.

Παράλληλα, αναγνώρισε ότι η εφαρμογή ενός συστήματος ατομικής ζύγισης όλων των αποβλήτων από κάθε πολίτη σε ολόκληρη τη χώρα θα συνεπαγόταν υπερβολικό κόστος και δεν αποτελεί ρεαλιστική λύση.

Για τον λόγο αυτό ζήτησε να αναζητηθούν πρακτικές και οικονομικά προσιτές λύσεις, σε συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Η τοποθέτηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη μελλοντική διαμόρφωση των δημοτικών τελών καθαριότητας, καθώς η εφαρμογή του PAYT προϋποθέτει διαφορετική προσέγγιση στον υπολογισμό της επιβάρυνσης των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.

Στόχοι 2030–2035 και συνεργασία με την Αυτοδιοίκηση

Ο κ. Γραφάκος υποστήριξε ότι η χώρα διαθέτει πλέον σταθερό θεσμικό πλαίσιο και ρεαλιστικό σχεδιασμό, ώστε να προσεγγίσει τους στόχους διαχείρισης αποβλήτων της περιόδου 2030–2032 και τους στόχους ανακύκλωσης του 2035.

Αναγνώρισε ότι μπορεί να ασκηθεί κριτική για τον ρυθμό των αλλαγών, υποστηρίζοντας ωστόσο ότι έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικά βήματα τα τελευταία χρόνια.

Κλείνοντας, ευχαρίστησε την ΕΕΔΣΑ για τη συνεργασία της με το Υπουργείο και αναφέρθηκε στο Φόρουμ Κυκλικών Πόλεων, το οποίο χαρακτήρισε σημαντική πρωτοβουλία διαλόγου μεταξύ της αγοράς, της ακαδημαϊκής κοινότητας, της Αυτοδιοίκησης και της Πολιτείας.

Τα κρίσιμα ζητήματα για τους Δήμους

Από την παρέμβαση του Γενικού Γραμματέα προκύπτει ότι το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό για τη διαχείριση των αποβλήτων και τις οικονομικές υποχρεώσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Οι δήμοι και οι ΦοΔΣΑ καλούνται να παρακολουθήσουν την ενεργοποίηση των χρηματοδοτικών προγραμμάτων, τις αλλαγές στα συστήματα ανακύκλωσης, την υλοποίηση νέων υποδομών και την εξέλιξη του σχεδιασμού ενεργειακής αξιοποίησης.

Ωστόσο, το ουσιαστικό ζητούμενο παραμένει κατά πόσο οι νέες επενδύσεις και οι αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο θα οδηγήσουν σε πραγματική αύξηση της ανακύκλωσης, μείωση της ταφής και περιορισμό του κόστους για τους δήμους και τους δημότες.

Ιδιαίτερα κρίσιμη θα είναι η διαμόρφωση του νέου μοντέλου χρέωσης των αποβλήτων, ώστε η αρχή «Πληρώνω όσο Πετάω» να λειτουργήσει ως κίνητρο πρόληψης και ανακύκλωσης και όχι απλώς ως ένας πρόσθετος μηχανισμός οικονομικής επιβάρυνσης.

Οι εξαγγελίες του ΥΠΕΝ δημιουργούν ένα συγκεκριμένο πλαίσιο προγραμματισμένων παρεμβάσεων. Η αποτελεσματικότητά τους, όμως, θα κριθεί από την έγκαιρη χρηματοδότηση, την υλοποίηση των έργων και κυρίως από τα μετρήσιμα αποτελέσματα στη χωριστή συλλογή και την ανακύκλωση.

πηγή: myota