Κοινότητες Ελλάδας: Ζητούν δικό τους θεσμικό όργανο εκπροσώπησης ή συμμετοχή στην ΚΕΔΕ

Την ίδρυση Κεντρικής Ένωσης Κοινοτήτων Ελλάδας ή, εναλλακτικά, τη θεσμοθέτηση ειδικού Τμήματος Κοινοτήτων εντός της ΚΕΔΕ ζητά η Συντονιστική Επιτροπή Προέδρων Κοινοτήτων Ελλάδος, με επίσημο υπόμνημα που κατέθεσε στο πλαίσιο της εφαρμογής του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Μια σημαντική θεσμική πρωτοβουλία για την ενίσχυση της εκπροσώπησης των τοπικών Κοινοτήτων αναλαμβάνει η Συντονιστική Επιτροπή Προέδρων Κοινοτήτων Ελλάδος, η οποία κατέθεσε επίσημα ολοκληρωμένο υπόμνημα προτάσεων προς τον Ειδικό Εισηγητή του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ν. 5314/2026).

Το υπόμνημα υποβλήθηκε μέσω του κεντρικού πρωτοκόλλου και κοινοποιήθηκε στον Υπουργό Εσωτερικών, Θοδωρή Λιβάνιο, καθώς και στον Πρόεδρο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), Λάζαρο Κυρίζογλου.

Η παρέμβαση πραγματοποιείται ενόψει του Ετήσιου Τακτικού Συνεδρίου της ΚΕΔΕ, που θα διεξαχθεί στην Καλαμάτα από τις 5 έως τις 7 Νοεμβρίου 2026, και επιδιώκει να ανοίξει τη συζήτηση για τη θεσμική θέση των Κοινοτήτων στο σύστημα της πρωτοβάθμιας αυτοδιοίκησης.

Το θεσμικό κενό στην εκπροσώπηση των Κοινοτήτων

Σύμφωνα με τη Συντονιστική Επιτροπή, το σημερινό αυτοδιοικητικό σύστημα παρουσιάζει μια ουσιαστική αντίφαση ως προς τη συλλογική εκπροσώπηση των αιρετών.

Ενώ οι δήμαρχοι και οι δημοτικοί σύμβουλοι διαθέτουν θεσμοθετημένη εκπροσώπηση μέσω της ΚΕΔΕ και των Περιφερειακών Ενώσεων Δήμων, οι πρόεδροι και τα συμβούλια των Δημοτικών Κοινοτήτων δεν διαθέτουν αντίστοιχο αυτοτελές, πανελλαδικό θεσμικό όργανο.

Η απουσία αυτή, όπως υποστηρίζεται στο υπόμνημα, περιορίζει τη δυνατότητα των Κοινοτήτων να συμμετέχουν οργανωμένα στη διαμόρφωση των πολιτικών που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των κατοίκων τους.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις μικρές, ορεινές, νησιωτικές και απομακρυσμένες Κοινότητες, οι οποίες βρίσκονται αντιμέτωπες με τη δημογραφική συρρίκνωση, την εγκατάλειψη της υπαίθρου, την υποβάθμιση των υποδομών και τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.

Οι δύο προτάσεις για τη θεσμική εκπροσώπηση

Η Συντονιστική Επιτροπή προτείνει δύο εναλλακτικές λύσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να διασφαλίσουν τη μόνιμη και οργανωμένη συμμετοχή των εκπροσώπων των Κοινοτήτων στον αυτοδιοικητικό διάλογο.

1. Ίδρυση Κεντρικής Ένωσης Κοινοτήτων Ελλάδας (ΚΕΚΕ)

Η πρώτη πρόταση αφορά τη δημιουργία ενός αυτόνομου Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ), με την ονομασία «Κεντρική Ένωση Κοινοτήτων Ελλάδας».

Το νέο όργανο θα λειτουργεί κατά το πρότυπο της ΚΕΔΕ και θα αναλάβει τη θεσμική εκπροσώπηση των Κοινοτήτων σε πανελλαδικό επίπεδο.

Στις βασικές λειτουργίες του προτείνεται να περιλαμβάνονται η διαρκής διαβούλευση με την Πολιτεία, η συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία, η συμμετοχή στον διάλογο με την Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση και η εκπροσώπηση των συμφερόντων των Κοινοτήτων ενώπιον ευρωπαϊκών θεσμών.

2. Δημιουργία ειδικού Τμήματος Κοινοτήτων εντός της ΚΕΔΕ

Η δεύτερη πρόταση προβλέπει τη θεσμοθέτηση ενός μόνιμου «Τμήματος Κοινοτήτων Ελλάδος» στο εσωτερικό της ΚΕΔΕ.

Το Τμήμα θα διαθέτει συγκεκριμένες αρμοδιότητες και, κυρίως, δικαίωμα υποχρεωτικής γνωμοδότησης για ζητήματα που αφορούν τις Κοινότητες.

Με τον τρόπο αυτό, οι εκπρόσωποί τους θα αποκτήσουν θεσμικό ρόλο στη διαμόρφωση των αυτοδιοικητικών θέσεων και προτάσεων, αντί να περιορίζονται σε αποσπασματικές παρεμβάσεις.

Η Συντονιστική Επιτροπή ζητά η σχετική πρόβλεψη να κατοχυρωθεί νομοθετικά, με συγκρότηση του οργάνου μετά τις αυτοδιοικητικές εκλογές.

Οι αρμοδιότητες των Κοινοτήτων στον νέο Κώδικα

Η πρωτοβουλία συνδέεται με τις προβλέψεις του Ν. 5314/2026 και ειδικότερα με το άρθρο 172, το οποίο επικαλείται η Συντονιστική Επιτροπή αναφορικά με τον ρόλο των Κοινοτήτων στη διαχείριση της τοπικής καθημερινότητας και των υποδομών.

Σύμφωνα με το σκεπτικό της παρέμβασης, η ανάθεση αρμοδιοτήτων σε τοπικό επίπεδο πρέπει να συνοδεύεται από αντίστοιχες δυνατότητες θεσμικής εκπροσώπησης και συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων.

Το βασικό αίτημα δεν αφορά μόνο την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των Κοινοτήτων, αλλά και τη δημιουργία ενός μόνιμου μηχανισμού μέσω του οποίου οι εκλεγμένοι εκπρόσωποί τους θα μπορούν να παρεμβαίνουν συλλογικά στον σχεδιασμό της αυτοδιοικητικής πολιτικής.

Κατερίνα Πηγατσιώτη: «Οι Κοινότητες δεν ζητούν προνόμια, διεκδικούν τον αυθεντικό τους ρόλο»

Η εξουσιοδοτημένη εκπρόσωπος της Συντονιστικής Επιτροπής, Κατερίνα Πηγατσιώτη, υπογραμμίζει τη δημοκρατική και θεσμική διάσταση της πρωτοβουλίας.

«Οι Κοινότητες της Ελλάδας δεν ζητούν προνόμια, διεκδικούν τον αυθεντικό τους ρόλο», δηλώνει χαρακτηριστικά.

Όπως επισημαίνει:

«Ο Νέος Κώδικας μας δίνει ξεκάθαρο πλαίσιο τοπικών αρμοδιοτήτων. Είναι δημοκρατικά επιβεβλημένο η φωνή της επαρχίας να μην ακούγεται αποσπασματικά, αλλά μέσα από θεσμοθετημένες και προβλέψιμες διαδικασίες.

Με την επίσημη κατάθεση του Υπομνήματός μας, καλούμε την Πολιτεία και την ΚΕΔΕ να ολοκληρώσουμε μαζί τη δομή της πρωτοβάθμιας αυτοδιοίκησης. Μια Ελλάδα χωρίς ζωντανές Κοινότητες είναι μια Ελλάδα χωρίς μέλλον».

Στο επίκεντρο η δημογραφική κρίση και η εγκατάλειψη της υπαίθρου

Η διεκδίκηση της Συντονιστικής Επιτροπής αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές Κοινότητες της ελληνικής περιφέρειας αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα βιωσιμότητας.

Η πληθυσμιακή συρρίκνωση, η γήρανση του πληθυσμού, η απομάκρυνση βασικών δημόσιων υπηρεσιών και οι δυσκολίες συντήρησης των τοπικών υποδομών καθιστούν αναγκαία την ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στις αποφάσεις που τις αφορούν.

Οι πρόεδροι των Κοινοτήτων αποτελούν συχνά το πιο άμεσο σημείο επαφής των κατοίκων με τη δημοτική διοίκηση, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι αποστάσεις από την έδρα του Δήμου είναι μεγάλες.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα του θεσμού εξαρτάται όχι μόνο από τις αρμοδιότητες που προβλέπει η νομοθεσία, αλλά και από τη διαθεσιμότητα πόρων, την υποστήριξη των δημοτικών υπηρεσιών και τη δυνατότητα ουσιαστικής παρέμβασης στον σχεδιασμό των τοπικών πολιτικών.

Υπό αυτό το πρίσμα, η δημιουργία ενός συλλογικού οργάνου εκπροσώπησης θα μπορούσε να ενισχύσει τη δυνατότητα των Κοινοτήτων να αναδεικνύουν κοινά προβλήματα και να διατυπώνουν συγκροτημένες προτάσεις προς την κεντρική διοίκηση.

Αναμένεται συνάντηση με το Υπουργείο Εσωτερικών

Μετά την επίσημη κατάθεση του υπομνήματος, η Συντονιστική Επιτροπή αναμένει την ανταπόκριση του Υπουργείου Εσωτερικών για τον ορισμό δια ζώσης συνάντησης εργασίας με την αρμόδια Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή.

Παράλληλα, το επικείμενο συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα δημιουργεί την ευκαιρία να τεθεί το ζήτημα της εκπροσώπησης των Κοινοτήτων στο επίκεντρο του πανελλαδικού αυτοδιοικητικού διαλόγου.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα περιοριστεί στην ανακατανομή αρμοδιοτήτων ή εάν θα συνοδευτεί από θεσμούς που ενισχύουν τη συμμετοχή και τη φωνή των μικρότερων τοπικών κοινωνιών.

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίσει σε σημαντικό βαθμό κατά πόσο οι Κοινότητες θα αποκτήσουν ουσιαστικό ρόλο στη λειτουργία της πρωτοβάθμιας αυτοδιοίκησης ή θα συνεχίσουν να εξαρτώνται από τις αποφάσεις των κεντρικών δημοτικών οργάνων.

πηγή: myota