Νομοσχέδιο ΥΠΕΝ σε διαβούλευση: Τι αλλάζει για τους Δήμους σε ενέργεια, χωροταξία και περιβάλλον
Από τα Δημοτικά Σχέδια Μείωσης Εκπομπών και τις ενεργειακές κοινότητες έως τη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, τις επεκτάσεις οικισμών και τη χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης των νησιών, το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας περιλαμβάνει σειρά διατάξεων με άμεσο ή έμμεσο ενδιαφέρον για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Σε δημόσια διαβούλευση, από τις 10 έως τις 24 Οκτωβρίου 2026, βρίσκεται το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας με τίτλο «Βελτίωση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1711» και λοιπές διατάξεις.
Παρότι ο βασικός κορμός του νομοσχεδίου αφορά την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, το περιεχόμενό του εκτείνεται σε ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων που απασχολούν τους Δήμους: την παραγωγή και κοινή χρήση ενέργειας, τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, τη χωροθέτηση έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), τον πολεοδομικό σχεδιασμό, την περιβαλλοντική αδειοδότηση και την υλοποίηση έργων σε νησιωτικές περιοχές.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι διατάξεις που επηρεάζουν τη δυνατότητα των ΟΤΑ να αναπτύσσουν ενεργειακές υποδομές, να αξιοποιούν χρηματοδοτικά εργαλεία και να προχωρούν σε πολεοδομικές παρεμβάσεις.
Δυνατότητα συμμετοχής των Δήμων στην κοινή χρήση ενέργειας
Με το άρθρο 12 εισάγεται στον ν. 4001/2011 το δικαίωμα συμμετοχής στην κοινή χρήση ηλεκτρικής ενέργειας.
Σύμφωνα με την προτεινόμενη διάταξη, νοικοκυριά, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς αποκτούν δικαίωμα συμμετοχής στην κοινή χρήση ενέργειας ως ενεργοί πελάτες, χωρίς διακρίσεις, εντός της ίδιας ζώνης προσφοράς του Διασυνδεδεμένου Συστήματος ή του ηλεκτρικού συστήματος των Μη Διασυνδεδεμένων Νησιών.
Η κοινή χρήση ενέργειας επιτρέπει τη συνεργασία διαφορετικών καταναλωτών για την αξιοποίηση ηλεκτρικής ενέργειας, υπό τους όρους που προβλέπει το σχετικό πλαίσιο.
Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, η ρύθμιση παρουσιάζει ενδιαφέρον, καθώς μπορεί να αξιοποιηθεί για σχήματα συνεργασίας δημοτικών φορέων, ενεργειακών κοινοτήτων και άλλων δικαιούχων.
Η δυνατότητα κοινής χρήσης ενέργειας συνδέεται και με τον στόχο της μείωσης του ενεργειακού κόστους των δημοτικών εγκαταστάσεων, αν και το πραγματικό οικονομικό όφελος θα εξαρτάται από το μοντέλο συμμετοχής και τους κανόνες εφαρμογής.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει διατάξεις για την ενίσχυση της συμμετοχής των ενεργειακών κοινοτήτων στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, την πρόσβασή τους σε εργαλεία αντιστάθμισης κινδύνου και την αποφυγή διακρίσεων κατά την εξυπηρέτησή τους από τους διαχειριστές των δικτύων.
Μειώσεις τελών για ενεργειακά έργα των ΟΤΑ
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το άρθρο 51, το οποίο προβλέπει ειδικές διευκολύνσεις για έργα που ανήκουν σε οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης.
Συγκεκριμένα, για τους ΟΤΑ α΄ και β΄ βαθμού και τα νομικά τους πρόσωπα προβλέπεται:
- Απαλλαγή από το τέλος υποβολής αίτησης για Βεβαίωση Παραγωγού στη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ).
- Απαλλαγή από το τέλος υποβολής αίτησης για Οριστική Προσφορά Σύνδεσης στους αρμόδιους διαχειριστές.
- Μείωση κατά 50% του Τέλους Δέσμευσης Φυσικού Χώρου Εγκατάστασης.
- Μείωση κατά 50% του Τέλους Παράτασης Εγκατάστασης και Δέσμευσης Ηλεκτρικού Χώρου.
Οι προβλέψεις αυτές περιορίζουν συγκεκριμένα διοικητικά και αδειοδοτικά κόστη για την ανάπτυξη ενεργειακών έργων της Αυτοδιοίκησης.
Δημοτικά Σχέδια Μείωσης Εκπομπών: Εξαιρέσεις για τη χρηματοδότηση έργων
Με το άρθρο 52 τροποποιείται η παράγραφος 7 του άρθρου 16 του ν. 4936/2022, που αφορά τα Δημοτικά Σχέδια Μείωσης Εκπομπών (ΔηΣΜΕ).
Υπενθυμίζεται ότι, από την 1η Ιανουαρίου 2025, η εκπόνηση και επικαιροποίηση του ΔηΣΜΕ αποτελεί προϋπόθεση για την αξιολόγηση προτάσεων των Δήμων που αφορούν προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας και αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής.
Το νέο σχέδιο νόμου διατηρεί αυτή την προϋπόθεση, αλλά προβλέπει εξαιρέσεις για ορισμένες κατηγορίες έργων.
Ειδικότερα, εξαιρούνται τα έργα που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το REPowerEU, καθώς και έργα που είχαν ενταχθεί στο Ταμείο Ανάκαμψης, απεντάχθηκαν πριν από την ολοκλήρωσή τους και μεταφέρονται σε άλλο χρηματοδοτικό εργαλείο, όπως το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, προκειμένου να ολοκληρωθούν.
Η εξαίρεση καλύπτει και αιτήσεις χρηματοδότησης που έχουν υποβληθεί πριν από τη δημοσίευση του νέου νόμου.
Η ρύθμιση ενδιαφέρει ιδιαίτερα τους Δήμους που αναζητούν εναλλακτικούς πόρους για την ολοκλήρωση έργων τα οποία δεν κατέστη δυνατό να ολοκληρωθούν μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης.
Χωροθέτηση ΑΠΕ και περιβαλλοντικός έλεγχος
Τα άρθρα 39 και 40 εισάγουν αλλαγές στον έλεγχο συμβατότητας έργων ΑΠΕ και αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας με το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις ΑΠΕ.
Οι διατάξεις προβλέπουν ότι, για τον έλεγχο συγκεκριμένων περιοχών αποκλεισμού χωροθέτησης, οι περιοχές αυτές πρέπει να έχουν οριοθετηθεί με ειδικό και συγκεκριμένο τρόπο και να έχουν διαβιβαστεί στις αρμόδιες αρχές.
Τα στοιχεία των περιοχών αποκλεισμού αναρτώνται στα γεωπληροφοριακά συστήματα των αρμόδιων φορέων.
Παράλληλα, προβλέπεται ρητά ότι η συμμόρφωση των προτεινόμενων έργων με το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ελέγχεται κατά το στάδιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Η αλλαγή παρουσιάζει ενδιαφέρον για Δήμους στους οποίους σχεδιάζονται αιολικές, φωτοβολταϊκές ή άλλες ενεργειακές εγκαταστάσεις, καθώς συνδέεται με τη διαδικασία ελέγχου των χωροταξικών περιορισμών.
Ζήτημα που απαιτεί περαιτέρω αξιολόγηση είναι κατά πόσον η νέα διατύπωση επηρεάζει στην πράξη τον χρόνο εντοπισμού ασυμβατοτήτων και τη δυνατότητα έγκαιρης αντιμετώπισης χωροταξικών ζητημάτων.
Έργα ΑΠΕ σε δασικές εκτάσεις
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και πρόβλεψη για την οδοποιία που εξυπηρετεί σταθμούς παραγωγής ή αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας μέσα σε δάση, δασικές και αναδασωτέες εκτάσεις.
Προβλέπεται ότι με υπουργική απόφαση, η οποία θα εκδοθεί εντός τεσσάρων μηνών από τη δημοσίευση του νόμου, θα καθοριστούν οι σχετικές τεχνικές προδιαγραφές.
Κατά τον καθορισμό τους θα λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, η ανάγκη ελαχιστοποίησης των επεμβάσεων και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, καθώς και οι τεχνολογικές εξελίξεις στον εξοπλισμό των ενεργειακών εγκαταστάσεων.
Η πρόβλεψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία για ορεινούς και δασικούς Δήμους, όπου η διάνοιξη ή διαμόρφωση οδών πρόσβασης σε ενεργειακά έργα αποτελεί συχνά σημαντικό ζήτημα περιβαλλοντικής διαχείρισης.
Νέες διατάξεις για την πολεοδόμηση και επέκταση οικισμών
Πέρα από τον ενεργειακό τομέα, το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει διατάξεις που αφορούν τον πολεοδομικό σχεδιασμό.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται ρύθμιση για την πολεοδόμηση και επέκταση οικισμών που έχουν δημιουργηθεί έως τις 14 Μαρτίου 1983, συμπεριλαμβανομένων οικισμών προ του 1923.
Η ρύθμιση συνδέει την πολεοδόμηση και επέκταση με την ύπαρξη εγκεκριμένου Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ) ή Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΕΠΣ).
Παράλληλα, προβλέπεται μεταβατική δυνατότητα αξιοποίησης εγκεκριμένων Γενικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΓΠΣ) ή Σχεδίων Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτής Πόλης (ΣΧΟΟΑΠ), υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πρόβλεψη για περιπτώσεις στις οποίες τα παλαιότερα σχέδια δεν συνοδεύονται από την απαιτούμενη διαδικασία Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης.
Σε αυτές τις περιπτώσεις προβλέπεται δυνατότητα εκπόνησης και έγκρισης Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για τον συγκεκριμένο οικισμό, παράλληλα με την απαιτούμενη πολεοδομική μελέτη.
Οι ρυθμίσεις αυτές επηρεάζουν το πλαίσιο προώθησης πολεοδομικών μελετών και επεκτάσεων οικισμών, ένα ζήτημα που απασχολεί πολλούς Δήμους της χώρας.
Στο νομοσχέδιο περιλαμβάνονται επίσης ρυθμίσεις για την αναθεώρηση και τροποποίηση ρυμοτομικών σχεδίων, καθώς και για τις σημειακές τροποποιήσεις χρήσεων γης και όρων δόμησης.
Μετεγκατάσταση οικισμού στον Δήμο Παλαμά
Με το άρθρο 67 προβλέπεται η μετεγκατάσταση του οικισμού Μεταμόρφωση του Δήμου Παλαμά Καρδίτσας, στο πλαίσιο της αποκατάστασης των περιοχών που επλήγησαν από πλημμύρες.
Η νέα θέση του οικισμού χωροθετείται σε έκταση 193,25 στρεμμάτων, ιδιοκτησίας του Δήμου Παλαμά, νότια του υφιστάμενου οικισμού.
Το άρθρο καθορίζει χρήσεις γης, όρους και περιορισμούς δόμησης και τη διαδικασία σύνταξης Ρυμοτομικού Σχεδίου Εφαρμογής.
Η ρύθμιση αποτελεί ειδική περίπτωση πολεοδομικής αποκατάστασης μετά από φυσική καταστροφή και αναδεικνύει τη σύνδεση του χωρικού σχεδιασμού με την προστασία των κατοίκων και την αντιμετώπιση των συνεπειών ακραίων καιρικών φαινομένων.
Ρυθμίσεις για κοινωνική πρόνοια και χρήσεις γης
Το άρθρο 68 αφορά τον καθορισμό χώρου για την ανέγερση εγκαταστάσεων κοινωνικής πρόνοιας και μονάδας φροντίδας ηλικιωμένων, στο πλαίσιο κοινωφελών δράσεων της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών.
Προβλέπονται συγκεκριμένες χρήσεις γης, ρυμοτομικές γραμμές, πεζόδρομοι, χώροι στάθμευσης και όροι δόμησης, μεταξύ των οποίων συντελεστής δόμησης 0,30 και μέγιστη κάλυψη 20%.
Επιπλέον, με τα άρθρα 69 έως 71 προβλέπονται διορθώσεις του Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας «Νικόλαος Ταγαράς», ρυθμίσεις για τη λειτουργική ενοποίηση όμορων ιδιοκτησιών σε διαφορετικά κτίρια, καθώς και παράταση χρήσης καλυβών στις προστατευόμενες ζώνες του Δέλτα Έβρου.
Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών: Συγχρηματοδότηση έργων έως 60%
Ξεχωριστό κεφάλαιο του νομοσχεδίου αφορά τη σύσταση και λειτουργία του Ταμείου Απανθρακοποίησης Νησιών.
Σύμφωνα με το άρθρο 59, σκοπός του Ταμείου είναι η συγχρηματοδότηση έως και του 60% της επενδυτικής δαπάνης επιλέξιμων έργων που συμβάλλουν στην απανθρακοποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού των νησιών.
Στα έργα που μπορούν να ενταχθούν στο σχετικό πλαίσιο περιλαμβάνονται:
- Εγκαταστάσεις Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και συστήματα αποθήκευσης.
- Έργα ηλεκτρικών διασυνδέσεων και αναβάθμισης νησιωτικών δικτύων.
- Έργα ενίσχυσης της διείσδυσης των ΑΠΕ στα μη διασυνδεδεμένα νησιά.
- Υποδομές ηλεκτροδότησης ελλιμενισμένων πλοίων από την ξηρά.
- Υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων.
- Έργα υπεράκτιας αιολικής ενέργειας και φράγματα πολλαπλού σκοπού.
Το Ταμείο μπορεί να αποτελέσει σημαντικό χρηματοδοτικό εργαλείο για την ενεργειακή μετάβαση των νησιωτικών περιοχών, με την επιλεξιμότητα και τη συμμετοχή των επιμέρους φορέων να εξαρτώνται από τις προβλεπόμενες διαδικασίες και τους όρους των έργων.
Οι σχετικές διατάξεις προβλέπεται να ισχύουν έως την ολοκλήρωση των υποχρεώσεων που συνδέονται με το Ταμείο και πάντως όχι πέραν της 31ης Δεκεμβρίου 2032.
Το διακύβευμα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση
Το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο αναδεικνύει τη στενή σχέση μεταξύ της ενεργειακής πολιτικής, του χωροταξικού σχεδιασμού και της περιβαλλοντικής διαχείρισης.
Από τη μία πλευρά, οι προβλέψεις για την κοινή χρήση ενέργειας και τις απαλλαγές από τέλη δημιουργούν δυνατότητες για την ανάπτυξη ενεργειακών πρωτοβουλιών από τους ΟΤΑ.
Από την άλλη, οι αλλαγές στη χωροθέτηση των ΑΠΕ, στην περιβαλλοντική αδειοδότηση και στις διαδικασίες πολεοδόμησης επηρεάζουν ζητήματα που συνδέονται άμεσα με τον σχεδιασμό και τη λειτουργία των τοπικών κοινωνιών.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη σχέση μεταξύ των νέων ενεργειακών υποδομών και των χωροταξικών και περιβαλλοντικών περιορισμών, καθώς και στη δυνατότητα των Δήμων να συμμετέχουν έγκαιρα και ουσιαστικά στις σχετικές διαδικασίες.
Παράλληλα, η τροποποίηση των διατάξεων για τα Δημοτικά Σχέδια Μείωσης Εκπομπών φέρνει στο προσκήνιο την ανάγκη να συνδυαστούν οι κλιματικοί στόχοι με τη δυνατότητα ολοκλήρωσης δημοτικών έργων που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.
Η δημόσια διαβούλευση ολοκληρώνεται στις 24 Οκτωβρίου 2026, δίνοντας τη δυνατότητα στους Δήμους, στα συλλογικά όργανα της Αυτοδιοίκησης και στους ενδιαφερόμενους φορείς να καταθέσουν παρατηρήσεις και προτάσεις πριν από την οριστικοποίηση του νομοσχεδίου.
πηγή: myota
