Κίνδυνος για το πράσινο των Δήμων ο Μαύρος Ακανθώδης Αλευρώδης

Η παρουσία του επιβλαβούς εντόμου Aleurocanthus spiniferus, γνωστού ως «Μαύρος Ακανθώδης Αλευρώδης», εντοπίστηκε σύμφωνα με ανακοίνωση του και στον Δήμο Παλαιού Φαλήρου, με προσβολές σε νεραντζιές, λεμονιές, μανταρινιές και άλλα εσπεριδοειδή, αλλά και σε καλλωπιστικά φυτά. Ο Δήμος ενημέρωσε τους πολίτες ότι έχει ήδη προχωρήσει σε παρεμβάσεις, ενώ για την ερχόμενη άνοιξη σχεδιάζεται η εξαπόλυση ωφέλιμων εντόμων για τον βιολογικό έλεγχο του πληθυσμού του.

Ο Μαύρος Ακανθώδης Αλευρώδης αποτελεί έναν ιδιαίτερα επιθετικό εχθρό των εσπεριδοειδών και πολλών ακόμη φυτικών ειδών και η παρουσία του έχει προκαλέσει αυξημένη κινητοποίηση των φυτοϋγειονομικών αρχών τα τελευταία χρόνια.

Στην Ελλάδα καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2016 στην Κέρκυρα, όπου είχαν παρατηρηθεί εκτεταμένες προσβολές σε εσπεριδοειδή, τριανταφυλλιές και αμπέλια, σύμφωνα με το ενημερωτικό υλικό του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Πώς προκαλεί ζημιές στα δέντρα

Το έντομο εγκαθίσταται κυρίως στην κάτω επιφάνεια των φύλλων, όπου αναπτύσσονται οι αποικίες του και απομυζά τους φυτικούς χυμούς. Το σημαντικότερο πρόβλημα προκαλείται από τις μεγάλες ποσότητες μελιτωδών εκκριμάτων που παράγει. Πάνω σε αυτά αναπτύσσονται μύκητες που δημιουργούν τη γνωστή «καπνιά», με αποτέλεσμα φύλλα, βλαστοί και καρποί να καλύπτονται σταδιακά από ένα μαύρο στρώμα. Η καπνιά περιορίζει τη φωτοσύνθεση και, σε περίπτωση έντονης προσβολής, μπορεί να οδηγήσει σε:

• εξασθένηση του φυτού,
• φυλλόπτωση,
• υποβάθμιση της ποιότητας των καρπών,
• μείωση της παραγωγικότητας,
• και, σε πολύ σοβαρές περιπτώσεις, ξήρανση τμημάτων ή και ολόκληρου του φυτού.

Η EPPO επισημαίνει ότι ο Aleurocanthus spiniferus αποτελεί σημαντικό φυτοϋγειονομικό κίνδυνο για τα εσπεριδοειδή στις μεσογειακές χώρες.

Δεν προσβάλλει μόνο εσπεριδοειδή

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις πορτοκαλιές, τις λεμονιές και τις μανταρινιές. Το έντομο μπορεί να αναπτυχθεί σε μεγάλο αριθμό φυτικών ειδών. Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο αντιμετώπισης περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η χαρουπιά, η κουτσουπιά, η κυδωνιά, η λωτός, η συκιά, ο κισσός, η μανόλια, η μηλιά, η μυρτιά, η ροδιά, η πυράκανθα, η αχλαδιά, η τριανταφυλλιά, η άμπελος και η γλυσίνα. Γι’ αυτό η εξάπλωσή του αφορά όχι μόνο τις γεωργικές καλλιέργειες αλλά και το αστικό πράσινο, ιδιαίτερα σε δήμους όπου οι νεραντζιές και άλλα εσπεριδοειδή αποτελούν σημαντικό μέρος των δενδροστοιχιών.

Η παρέμβαση του Δήμου Παλαιού Φαλήρου

Ο Δήμος Παλαιού Φαλήρου ανακοίνωσε ότι, ανταποκρινόμενος στην ανάγκη προστασίας του αστικού πρασίνου, πραγματοποίησε ήδη στις 5 Σεπτεμβρίου τον πρώτο ψεκασμό με φυσικό απολυμαντικό, με τη σύμφωνη γνώμη και τις επιστημονικές κατευθύνσεις του Μπενακείου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου. Παράλληλα, για την ερχόμενη άνοιξη προγραμματίζεται η εξαπόλυση ωφέλιμων εντόμων – φυσικών εχθρών του Μαύρου Ακανθώδη Αλευρώδη, με στόχο τον έλεγχο του πληθυσμού του χωρίς επιβάρυνση του οικοσυστήματος της πόλης.

Η βιολογική καταπολέμηση στο επίκεντρο

Η επιλογή αυτή εντάσσεται στη γενικότερη επιστημονική στρατηγική που εφαρμόζεται για τον συγκεκριμένο επιβλαβή οργανισμό. Το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο υλοποίησε ειδικό πρόγραμμα, χρηματοδοτούμενο κατά 100% από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, με αντικείμενο τον «Περιορισμό της εξάπλωσης του Μαύρου Ακανθώδη Αλευρώδη με βιολογικές μεθόδους».

Στόχος του έργου ήταν η εισαγωγή και εξαπόλυση παρασιτοειδών εντόμων στις περιοχές όπου έχει διαπιστωθεί η παρουσία του αλευρώδη, ώστε οι φυσικοί εχθροί να εγκατασταθούν και να διατηρούν τους πληθυσμούς του σε χαμηλά επίπεδα.

Η EPPO αναφέρει επίσης ότι η βιολογική καταπολέμηση μέσω παρασιτοειδών έχει αποδειχθεί σε διάφορες περιοχές του κόσμου αποτελεσματικότερη και οικονομικότερη λύση σε σχέση με αποκλειστικά χημικές μεθόδους. Μεταξύ των φυσικών εχθρών που έχουν χρησιμοποιηθεί διεθνώς είναι το παρασιτοειδές Encarsia smithi.

Ακόμη και ο ευρωπαϊκός Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1927 προβλέπει ρητά, μεταξύ των μέτρων περιορισμού του Aleurocanthus spiniferus στις οριοθετημένες περιοχές, τον βιολογικό έλεγχο, μεταξύ άλλων μέσω παρασιτοειδών.

Τί γίνεται όταν η προσβολή είναι έντονη

Η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση δεν στηρίζεται αποκλειστικά σε μία μέθοδο. Ανάλογα με την ένταση της προσβολής, το είδος της καλλιέργειας και τις οδηγίες των φυτοϋγειονομικών αρχών, μπορεί να απαιτούνται επεμβάσεις με εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Στην επίσημη βάση του ΥΠΑΑΤ υπάρχουν φυτοπροστατευτικά προϊόντα για τα οποία έχουν εγκριθεί χρήσεις έναντι του Μαύρου Ακανθώδη Αλευρώδη σε συγκεκριμένες καλλιέργειες και με συγκεκριμένες προϋποθέσεις εφαρμογής.

Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να γίνεται αυθαίρετη χρήση εντομοκτόνων, ιδιαίτερα σε δημόσιους χώρους και κατοικημένες περιοχές. Η επιλογή σκευάσματος πρέπει να αφορά εγκεκριμένη χρήση και να γίνεται σύμφωνα με την ετικέτα, τις ισχύουσες εγκρίσεις και τις οδηγίες γεωπόνου ή της αρμόδιας υπηρεσίας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η προστασία των ωφέλιμων οργανισμών, καθώς η ανεξέλεγκτη χρήση εντομοκτόνων μπορεί να δυσχεράνει την εγκατάσταση των φυσικών εχθρών πάνω στους οποίους βασίζεται η μακροχρόνια βιολογική αντιμετώπιση.

Κλάδεμα και απομάκρυνση των έντονα προσβεβλημένων κλαδιών

Μεταξύ των μέτρων που έχουν ανακοινωθεί από τις αρμόδιες φυτοϋγειονομικές υπηρεσίες περιλαμβάνεται και το κλάδεμα και η καταστροφή των προσβεβλημένων κλαδιών. Σε επίσημη ενημέρωση για την αντιμετώπιση του εντόμου περιλαμβάνεται ρητά το «κλάδεμα και καύση προσβεβλημένων κλαδιών», μαζί με μέτρα βιολογικής και φυτοπροστατευτικής αντιμετώπισης. Το κλάδεμα μπορεί παράλληλα να βοηθήσει στον καλύτερο αερισμό του εσωτερικού της κόμης και να διευκολύνει τον έλεγχο του φυλλώματος.

Ωστόσο, η διαχείριση και καταστροφή προσβεβλημένου φυτικού υλικού πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες της αρμόδιας φυτοϋγειονομικής υπηρεσίας και τους κανόνες πυροπροστασίας. Η ανεξέλεγκτη καύση φυτικών υπολειμμάτων δεν πρέπει να θεωρείται γενική οδηγία για τους ιδιώτες.

Προσοχή στη μεταφορά προσβεβλημένου φυτικού υλικού

Ιδιαίτερα κρίσιμο ζήτημα είναι η διασπορά του εντόμου μέσω της μετακίνησης φυτών και φυτικού υλικού. Το ΥΠΑΑΤ επισημαίνει ήδη από το ενημερωτικό του υλικό ότι η εξάπλωση του εντόμου μπορεί να συνδέεται με τη μετακίνηση προσβεβλημένου φυτικού υλικού, ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχουν θεσπιστεί ειδικά μέτρα περιορισμού στις οριοθετημένες περιοχές. Για τον λόγο αυτό, κλαδιά, φύλλα ή φυτά που παρουσιάζουν έντονη προσβολή δεν πρέπει να μεταφέρονται ανεξέλεγκτα από μία περιοχή σε άλλη. Οι πολίτες και ιδιαίτερα οι επαγγελματίες φυτωριούχοι και παραγωγοί θα πρέπει να ακολουθούν τις οδηγίες της κατά τόπον αρμόδιας Διεύθυνσης Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής ή άλλης φυτοϋγειονομικής αρχής.

Τί μπορούν να κάνουν οι πολίτες στους ιδιωτικούς κήπους

Για τις νεραντζιές, λεμονιές και τα υπόλοιπα φυτά που βρίσκονται σε ιδιωτικούς κήπους, ο Δήμος Παλαιού Φαλήρου συστήνει πλύση των δέντρων από την κάτω επιφάνεια του φυλλώματος με διάλυμα πράσινου σαπουνιού και οινοπνεύματος.

Η προτεινόμενη από τον Δήμο αναλογία ανά 1 λίτρο νερού είναι:

• 15 γραμμάρια τριμμένο πράσινο σαπούνι
• 5 ml οινόπνευμα

Η εφαρμογή θα πρέπει να εστιάζει ιδιαίτερα στην κάτω επιφάνεια των φύλλων, όπου εγκαθίστανται οι πληθυσμοί του εντόμου.

Παράλληλα, η πλύση του φυλλώματος με νερό μπορεί να βοηθήσει μηχανικά στην απομάκρυνση μελιτωδών εκκριμάτων και μέρους της καπνιάς. Χρειάζεται όμως προσοχή ώστε η πίεση να μην προκαλεί ζημιές στους τρυφερούς βλαστούς και το φύλλωμα.

Συχνός έλεγχος των φυτών

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η τακτική επιθεώρηση της κάτω επιφάνειας των φύλλων.

Οι ιδιοκτήτες κήπων θα πρέπει να ελέγχουν κυρίως:

• νεραντζιές,
• πορτοκαλιές,
• λεμονιές,
• μανταρινιές,
• αλλά και άλλα ευπαθή καλλωπιστικά ή καρποφόρα φυτά.

Ύποπτα σημάδια είναι οι πυκνές αποικίες στην κάτω πλευρά των φύλλων, τα άφθονα κολλώδη μελιτώματα και η εμφάνιση έντονης μαύρης καπνιάς.

Οι κίτρινες κολλητικές παγίδες μπορούν να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά ως εργαλείο παρακολούθησης της παρουσίας ενήλικων αλευρωδών. Δεν υποκαθιστούν όμως τον οπτικό έλεγχο της κάτω επιφάνειας των φύλλων και δεν αποτελούν από μόνες τους μέθοδο καταπολέμησης μιας εγκατεστημένης προσβολής.

Ευρωπαϊκά μέτρα για τον περιορισμό της εξάπλωσης

Η σοβαρότητα του προβλήματος αποτυπώνεται και στο θεσμικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με τον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 2022/1927 θεσπίστηκαν ειδικά μέτρα για τον περιορισμό του Aleurocanthus spiniferus σε οριοθετημένες περιοχές όπου η εξάλειψή του δεν θεωρείται πλέον δυνατή. Οι αρμόδιες αρχές προβλέπεται να δημιουργούν προσβεβλημένες ζώνες και ζώνες ασφαλείας και να λαμβάνουν μέτρα όπως ο βιολογικός έλεγχος και άλλες παρεμβάσεις περιορισμού του πληθυσμού και της εξάπλωσής του.

Το γεγονός αυτό δείχνει ότι η αντιμετώπιση του Μαύρου Ακανθώδη Αλευρώδη δεν αποτελεί πλέον μια απλή υπόθεση περιστασιακού ψεκασμού, αλλά απαιτεί συστηματική παρακολούθηση, ολοκληρωμένη φυτοπροστασία και συντονισμό μεταξύ Δήμων, Περιφερειών, επιστημονικών φορέων και πολιτών.

Ένα πρόβλημα που αφορά πλέον και τις πόλεις

Η εμφάνιση του Aleurocanthus spiniferus στο Παλαιό Φάληρο καταδεικνύει ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τις οργανωμένες καλλιέργειες εσπεριδοειδών. Σε πόλεις με χιλιάδες νεραντζιές και άλλα ευπαθή δέντρα σε πεζοδρόμια, πάρκα και ιδιωτικούς κήπους, η αντιμετώπισή του αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη διατήρηση του αστικού πρασίνου. Ο Δήμος Παλαιού Φαλήρου δηλώνει ότι παραμένει σε διαρκή εγρήγορση και παρακολουθεί στενά την εξέλιξη του φαινομένου.

Η επιτυχής αντιμετώπιση, πάντως, θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη συστηματική παρακολούθηση, την έγκαιρη αναγνώριση νέων εστιών, την εφαρμογή των επίσημων φυτοϋγειονομικών οδηγιών και κυρίως από την ανάπτυξη μιας μακροχρόνιας βιολογικής ισορροπίας μέσω των φυσικών εχθρών του εντόμου.

πηγή: myota