Παρουσίαση ΕΕΤΑΑ: Τί αλλάζει στις δημόσιες συμβάσεις των Δήμων
Σημαντικές αλλαγές στα αρμόδια όργανα, στις απευθείας αναθέσεις, στην εκτέλεση των συμβάσεων, στις ενστάσεις, στις προγραμματικές συμβάσεις και στον έλεγχο νομιμότητας παρουσίασαν στελέχη του Υπουργείου Εσωτερικών στην ημερίδα της ΕΕΤΑΑ για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις οικονομικές και τεχνικές υπηρεσίες των Δήμων είχε η εισήγηση των στελεχών του Υπουργείου Εσωτερικών κ. Ξενούλη και κ. Πολυκαλά, η οποία επικεντρώθηκε στις δημόσιες και προγραμματικές συμβάσεις, όπως αυτές εντάσσονται στο σχετικό μέρος του νέου Κώδικα.
Όπως επισημάνθηκε, μεγάλο μέρος των υφιστάμενων διατάξεων κωδικοποιείται και συστηματοποιείται, ωστόσο υπάρχουν και ουσιαστικές αλλαγές, κυρίως ως προς την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ Δημοτικού Συμβουλίου, Δημοτικής Επιτροπής και Δημάρχου.
Η Δημοτική Επιτροπή αποκτά κεντρικό ρόλο
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τα αποφαινόμενα όργανα.
Για τις συμβάσεις που δεν πραγματοποιούνται με απευθείας ανάθεση, η Δημοτική Επιτροπή καθίσταται το βασικό αρμόδιο όργανο τόσο κατά το στάδιο της ανάθεσης όσο και κατά το στάδιο της εκτέλεσης.
Αντίστοιχα, στις Περιφέρειες αρμόδια είναι η Περιφερειακή Επιτροπή, ενώ στα νομικά πρόσωπα το Διοικητικό Συμβούλιο και στους Συνδέσμους η Εκτελεστική Επιτροπή.
Όπως χαρακτηριστικά επισημάνθηκε στην ημερίδα, το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι πλέον συγκεντρώνεται στη Δημοτική Επιτροπή η αρμοδιότητα «και για την ανάθεση και για την εκτέλεση», περιορίζοντας προηγούμενες αμφισβητήσεις σχετικά με το ποιο όργανο αποφασίζει, για παράδειγμα, για παρατάσεις ή μεταβολές κατά την εκτέλεση μιας σύμβασης.
Στο πλαίσιο αυτό καταργούνται και παλαιότερες ρυθμίσεις για τα αποφαινόμενα και γνωμοδοτούντα όργανα έργων και μελετών, με το νέο σύστημα να επιχειρεί εναρμόνιση με τον ν. 4412/2016.
Τί γίνεται στις απευθείας αναθέσεις
Διαφορετικό είναι το καθεστώς των απευθείας αναθέσεων.
Σύμφωνα με την παρουσίαση, για συμβάσεις που βρίσκονται εντός των προβλεπόμενων ορίων απευθείας ανάθεσης, αρμόδιο όργανο είναι ο Δήμαρχος, ο Περιφερειάρχης ή ο Πρόεδρος του αντίστοιχου νομικού προσώπου.
Στην εισήγηση παρουσιάστηκαν, μεταξύ άλλων, όρια 30.000 ευρώ για μελέτες και τεχνικές υπηρεσίες, καθώς και 30.000 ευρώ για προμήθειες και γενικές υπηρεσίες, ενώ για τις κοινωνικές και άλλες ειδικές υπηρεσίες του σχετικού Παραρτήματος του ν. 4412/2016 αναφέρθηκε όριο 60.000 ευρώ.
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει και για τις ΔΕΥΑ: ο Γενικός Διευθυντής αποφασίζει για απευθείας αναθέσεις έως 20.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, ενώ πέραν αυτού του ποσού και μέχρι το ισχύον όριο της απευθείας ανάθεσης η αρμοδιότητα μεταφέρεται στον Πρόεδρο.
Προμήθειες και υπηρεσίες
Για τις προμήθειες και τις γενικές υπηρεσίες που ανατίθενται με ανοικτή, κλειστή, διαπραγμάτευση ή άλλη διαδικασία πλην της απευθείας ανάθεσης, η αρμοδιότητα τόσο πριν από τη σύναψη όσο και κατά την εκτέλεση της σύμβασης ανατίθεται στη Δημοτική Επιτροπή.
Μία σημαντική εξαίρεση αφορά τις προσφυγές του αναδόχου κατά το στάδιο εκτέλεσης συμβάσεων προμηθειών και γενικών υπηρεσιών.
Σε αυτές τις περιπτώσεις αποφασίζει το Δημοτικό Συμβούλιο, μετά τη σχετική γνωμοδότηση.
Κατά την ημερίδα εξηγήθηκε ότι η συγκεκριμένη αρμοδιότητα παρέμεινε στο Δημοτικό Συμβούλιο ώστε να μην καλείται η Δημοτική Επιτροπή να κρίνει ουσιαστικά προσφυγή κατά δικής της προηγούμενης απόφασης.
Έργα και μελέτες – Τί γίνεται με τις ενστάσεις
Ειδικό σύστημα προβλέπεται για τις ενστάσεις κατά την εκτέλεση έργων και μελετών.
Για τα έργα μέχρι το όριο του ενωσιακού δικαίου, σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, αρμόδιος είναι ο Γραμματέας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, μετά από γνώμη του αρμόδιου Τεχνικού Συμβουλίου.
Πέραν του ενωσιακού ορίου, αρμόδιος καθίσταται ο Υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, μετά από γνώμη του αρμόδιου Τεχνικού Συμβουλίου της Γενικής Γραμματείας Υποδομών.
Για τις μελέτες παρουσιάστηκε αντίστοιχη διάκριση με χρηματικό όριο τις 500.000 ευρώ: κάτω από αυτό αποφασίζει ο Γραμματέας μετά από γνώμη του Τεχνικού Συμβουλίου της Περιφέρειας, ενώ πάνω από αυτό η υπόθεση μεταφέρεται στον Υπουργό Υποδομών.
Η παραλαβή των έργων
Ένα πρακτικό ερώτημα που τέθηκε κατά τη συζήτηση αφορούσε την έγκριση του πρωτοκόλλου παραλαβής έργου.
Η απάντηση των εισηγητών ήταν σαφής: πέραν των περιπτώσεων απευθείας ανάθεσης, η σχετική αρμοδιότητα εντάσσεται πλέον στις αρμοδιότητες της Δημοτικής Επιτροπής ως προϊσταμένης αρχής.
Όπως αναφέρθηκε χαρακτηριστικά, οι αρμοδιότητες έχουν μεταφερθεί στη Δημοτική Επιτροπή τόσο στο στάδιο της ανάθεσης όσο και στο στάδιο της εκτέλεσης.
Νέα ρύθμιση για όμοιες και ομοειδείς δαπάνες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η νέα ρύθμιση για την αυτοτελή ανάθεση και εκτέλεση όμοιων ή ομοειδών δαπανών.
Για τις σχολικές μονάδες προβλέπεται αυτοτελής αντιμετώπιση των προμηθειών υλικών, εργασιών και υπηρεσιών ανά βαθμίδα εκπαίδευσης, δηλαδή χωριστά για την πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Για τους Δήμους και τις ΔΕΥΑ προβλέπεται αυτοτελής ανάθεση και εκτέλεση ανά ομάδα δημοτικών ενοτήτων, με μέγιστο αριθμό τεσσάρων ομάδων.
Οι ομάδες καθορίζονται με απόφαση του Δημοτικού ή του Διοικητικού Συμβουλίου και κάθε ομάδα μπορεί να περιλαμβάνει ακόμη και μία μόνο δημοτική ενότητα.
Στις Περιφέρειες προβλέπεται αντίστοιχα αυτοτελής ανάθεση και εκτέλεση όμοιων ή ομοειδών δαπανών όταν αυτές αφορούν διαφορετικές Περιφερειακές Ενότητες.
Αλλαγές και στις συμβάσεις καλλιτεχνικών έργων
Σημαντικές αλλαγές προβλέπονται και για τις συμβάσεις καλλιτεχνικών έργων.
Το όριο της απευθείας ανάθεσης, σύμφωνα με την παρουσίαση, αυξάνεται στις 30.000 ευρώ. Μέχρι το ποσό αυτό αρμόδιος είναι ο Δήμαρχος, ο Περιφερειάρχης ή ο Πρόεδρος του νομικού προσώπου.
Πάνω από τις 30.000 ευρώ αρμόδια είναι η Δημοτική ή Περιφερειακή Επιτροπή, το Διοικητικό Συμβούλιο του νομικού προσώπου ή η Εκτελεστική Επιτροπή Συνδέσμου.
Παράλληλα, θεσπίζεται Επιτροπή Κρίσης Καλλιτεχνικών Έργων ανά σύμβαση, ανεξάρτητα από την εκτιμώμενη αξία της σύμβασης, δηλαδή και στις περιπτώσεις απευθείας ανάθεσης.
Μελέτες προμηθειών και υπηρεσιών
Για προμήθειες και γενικές υπηρεσίες που δεν απαιτούν ειδικές τεχνικές γνώσεις ή εμπειρία, οι σχετικές μελέτες και τα τεύχη μπορούν να συντάσσονται από υπάλληλο της αρμόδιας υπηρεσίας και να θεωρούνται από τον προϊστάμενό της.
Εάν δεν υπάρχει προϊστάμενος, η θεώρηση πραγματοποιείται από τον Δήμαρχο, τον Περιφερειάρχη ή τον Πρόεδρο του νομικού προσώπου.
Παράλληλα, για μελέτες που συντάσσονται από το προσωπικό της Τεχνικής Υπηρεσίας προβλέπεται συγκεκριμένη διαδικασία σύνταξης, θεώρησης και αποδοχής τους.
Δήμοι μπορούν να υποστηρίζουν τα νομικά τους πρόσωπα
Ο νέος Κώδικας προβλέπει επίσης τη δυνατότητα ο Δήμος ή η Περιφέρεια να αναλαμβάνει για λογαριασμό των νομικών του προσώπων τη διαδικασία σύναψης, εποπτείας και παρακολούθησης δημοσίων συμβάσεων προμηθειών και υπηρεσιών.
Για την ενεργοποίηση της δυνατότητας απαιτείται απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του νομικού προσώπου.
Προγραμματικές συμβάσεις: σημαντική αλλαγή για τους Δήμους χωρίς επάρκεια
Ξεχωριστή ενότητα της παρουσίασης αφορούσε τις προγραμματικές συμβάσεις.
Ο νέος Κώδικας συγκεντρώνει τις σχετικές διατάξεις και προβλέπει προγραμματικές συμβάσεις για μελέτες, εκτέλεση έργων, προμήθειες και παροχή υπηρεσιών, καθώς και ειδικότερες κατηγορίες, όπως συμβάσεις με αναπτυξιακούς οργανισμούς, συμβάσεις πολιτιστικής ανάπτυξης και συμβάσεις στον τομέα της πολιτικής προστασίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η περίπτωση κατά την οποία υπάρχει διαπιστωμένη αδυναμία ενός Δήμου ή άλλου φορέα να ασκήσει συγκεκριμένη αρμοδιότητα ή υπηρεσία.
Στην περίπτωση αυτή, όπως τονίστηκε στην ημερίδα, δεν αρκεί μόνο η απόφαση της Δημοτικής Επιτροπής για τους όρους της προγραμματικής σύμβασης.
Πρέπει να προηγηθεί απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, με την οποία εγκρίνεται ουσιαστικά η εκτέλεση της αρμοδιότητας μέσω άλλου φορέα.
Οι εισηγητές χαρακτήρισαν τη συγκεκριμένη πρόβλεψη ως μία από τις σημαντικές αλλαγές του νέου πλαισίου.
Υποχρεωτικός έλεγχος νομιμότητας των συμβάσεων
Στην ημερίδα παρουσιάστηκαν επίσης τα χρηματικά όρια για τον υποχρεωτικό έλεγχο νομιμότητας.
Σύμφωνα με την παρουσίαση, στον σχετικό έλεγχο υπάγονται δημόσιες συμβάσεις μελετών, προμηθειών και γενικών ή τεχνικών υπηρεσιών από 30.000 έως 300.000 ευρώ, ενώ για έργα και κοινωνικές ή άλλες ειδικές υπηρεσίες αναφέρθηκε εύρος από 60.000 έως 300.000 ευρώ.
Ιδιαίτερη νέα ρύθμιση αφορά χρηματοδοτούμενες ή συγχρηματοδοτούμενες συμβάσεις και συμβάσεις του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, για τις οποίες παρουσιάστηκε όριο ελέγχου έως 5 εκατ. ευρώ.
Αντίστοιχες προβλέψεις υπάρχουν και για τις προγραμματικές συμβάσεις.
Για ποσά πέραν των συγκεκριμένων ορίων ενεργοποιείται, ανά περίπτωση, ο προσυμβατικός έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Στόχος η αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων
Από την παρουσίαση των στελεχών του Υπουργείου Εσωτερικών προκύπτει ότι μία από τις βασικές επιδιώξεις του νέου Κώδικα είναι να περιοριστούν οι αμφισβητήσεις που είχαν δημιουργηθεί τα προηγούμενα χρόνια σχετικά με το ποιο όργανο είναι αρμόδιο σε κάθε στάδιο μιας δημόσιας σύμβασης.
Η βασική κατεύθυνση μπορεί να συνοψιστεί ως εξής: στις απευθείας αναθέσεις κεντρικό ρόλο έχει ο Δήμαρχος, ενώ στις υπόλοιπες διαδικασίες η Δημοτική Επιτροπή αναλαμβάνει κατά κανόνα τόσο την ανάθεση όσο και την εκτέλεση της σύμβασης.
Το Δημοτικό Συμβούλιο εξακολουθεί να διατηρεί συγκεκριμένες κρίσιμες αρμοδιότητες, μεταξύ των οποίων η εξέταση προσφυγών αναδόχων στις συμβάσεις προμηθειών και υπηρεσιών και, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, αποφάσεις που συνδέονται με προγραμματικές συμβάσεις και μεταφορά της άσκησης αρμοδιοτήτων.
Πρόκειται για αλλαγές με άμεσο πρακτικό ενδιαφέρον για οικονομικές υπηρεσίες, τεχνικές υπηρεσίες, επιτροπές, αιρετούς και στελέχη των Δήμων, καθώς επηρεάζουν ολόκληρη την αλυσίδα μιας δημόσιας σύμβασης: από την προετοιμασία και την ανάθεση μέχρι την παρακολούθηση, την παραλαβή, τις ενστάσεις και τον έλεγχο νομιμότητας.
πηγή: myota
