Νέο πλαίσιο για την επισιτιστική βοήθεια και νέος ρόλος για τους Δήμους
Νέο πλαίσιο για την παροχή επισιτιστικής και βασικής υλικής βοήθειας σε πολίτες που βρίσκονται σε συνθήκες ακραίας φτώχειας θεσπίζεται με την υπ’ αριθμ. 21517 Κοινή Υπουργική Απόφαση, η οποία δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β’ 5793/24.09.2026. Η παρέμβαση διαθέτει συνολικό προϋπολογισμό 400 εκατ. ευρώ και βασίζεται πλέον σε σύστημα έμμεσης διανομής μέσω vouchers, τα οποία θα εξαργυρώνονται σε επιχειρήσεις για τρόφιμα και είδη βασικής υλικής βοήθειας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει η δυνατότητα ένταξης στο σύστημα και ατόμων ή νοικοκυριών που βιώνουν ακραία φτώχεια βάσει πιστοποιητικού οικονομικής αδυναμίας ΟΤΑ α’ βαθμού, ενώ προβλέπονται ειδικές διαδικασίες ώστε να εξασφαλίζεται η πρόσβαση στη βοήθεια ακόμη και σε μικρούς νησιωτικούς και ορεινούς Δήμους.
Η νέα ΚΥΑ καταργεί την υπ’ αριθμ. 4215/03.03.2026 (Β’ 1104) και επανακαθορίζει συνολικά το πλαίσιο διαχείρισης, παρακολούθησης, υλοποίησης και ελέγχου της Προτεραιότητας 6 «Επισιτιστική Βοήθεια και Υλική Στέρηση» του Προγράμματος «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή 2021-2027».
Από τη διανομή τροφίμων στα vouchers
Κεντρικό στοιχείο του νέου συστήματος είναι η έμμεση διανομή τροφίμων και βασικής υλικής βοήθειας.
Η στήριξη θα παρέχεται μέσω κουπονιών ή δελτίων, σε ηλεκτρονική ή άλλη μορφή, τα οποία θα μπορούν να χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την αγορά τροφίμων και ειδών βασικής υλικής βοήθειας.
Παράλληλα, το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει συνοδευτικά μέτρα για την αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού και της φτώχειας. Σε αυτά μπορούν να περιλαμβάνονται η παραπομπή σε κοινωνικές και υγειονομικές υπηρεσίες, η παροχή κοινωνικών και υγειονομικών υπηρεσιών, η ψυχολογική στήριξη, η ενημέρωση σχετικά με δημόσιες υπηρεσίες και η συμβουλευτική για τη διαχείριση του οικογενειακού προϋπολογισμού.
Ως βασική υλική βοήθεια νοούνται αγαθά που καλύπτουν βασικές ανάγκες αξιοπρεπούς διαβίωσης, όπως ενδύματα, προϊόντα υγιεινής – συμπεριλαμβανομένων προϊόντων γυναικείας υγιεινής – και σχολικά είδη.
Προϋπολογισμός 400 εκατ. ευρώ
Ο συνολικός προϋπολογισμός της Προτεραιότητας 6 ανέρχεται σε 400 εκατ. ευρώ.
Σύμφωνα με την απόφαση, κατανέμεται ως εξής:
- 350.877.192,98 ευρώ για την αγορά τροφίμων και ειδών βασικής υλικής βοήθειας μέσω vouchers.
- 24.561.403,51 ευρώ για διοικητικές δαπάνες.
- 24.561.403,51 ευρώ για συνοδευτικά μέτρα.
Στις διοικητικές δαπάνες μπορούν, μεταξύ άλλων, να περιλαμβάνονται υπηρεσίες διοικητικής, τεχνικής και επιστημονικής υποστήριξης, μελέτες, έρευνες πεδίου, δράσεις επικοινωνίας και πληροφόρησης, αλλά και ενέργειες για την κατ’ οίκον εξυπηρέτηση ωφελουμένων που βρίσκονται σε απομακρυσμένες περιοχές ή αδυνατούν να μετακινηθούν λόγω ηλικίας, αναπηρίας, ασθένειας ή άλλων ειδικών συνθηκών.
Ποιοί είναι οι δικαιούχοι
Η ΚΥΑ προσδιορίζει τρεις βασικές κατηγορίες τελικών αποδεκτών.
Πρώτον, εντάσσονται αυτοδίκαια άτομα και νοικοκυριά που είναι δικαιούχοι του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος, εφόσον έχουν συμπληρώσει το προαιρετικό πεδίο δήλωσης συμμετοχής στις δράσεις επισιτιστικής και υλικής βοήθειας.
Δεύτερον, προβλέπεται η ένταξη ατόμων και νοικοκυριών που από την 1η Μαρτίου 2024 κατέστησαν δικαιούχοι του ΕΕΕ, είχαν δηλώσει συμμετοχή στις σχετικές δράσεις και διατήρησαν αδιάλειπτα την ιδιότητα του δικαιούχου μέχρι την έκδοση της απόφασης ένταξης της Πράξης.
Τρίτον – και εδώ αποκτούν ιδιαίτερη σημασία οι Δήμοι – μπορούν να εντάσσονται συμπληρωματικά άτομα και νοικοκυριά που βιώνουν ακραία φτώχεια, εφόσον υπάρχει πιστοποιητικό οικονομικής αδυναμίας ΟΤΑ α’ βαθμού, με το οποίο οι αρμόδιες υπηρεσίες πιστοποιούν την ανάγκη κάλυψης των βιοτικών αναγκών τους με τρόφιμα ή είδη βασικής υλικής βοήθειας.
Ο ρόλος των Δήμων
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη δημιουργεί έναν διακριτό ρόλο για τις κοινωνικές υπηρεσίες των Δήμων.
Για την τρίτη κατηγορία ωφελουμένων, το voucher θα δημιουργείται μέσω του πληροφοριακού συστήματος ΟΠΣ Π6 μετά την ασφαλή αποστολή και ανάρτηση βεβαίωσης οικονομικής αδυναμίας ΟΤΑ α’ βαθμού και της αίτησης του ωφελουμένου.
Στο πλαίσιο της επεξεργασίας των στοιχείων προβλέπονται επίσης ρητά ως δεδομένα οι βεβαιώσεις απορίας ΟΤΑ α’ βαθμού, οι κοινωνικές εκθέσεις των αρμόδιων οργάνων των Δήμων και οι αιτήσεις των ωφελουμένων που συνοδεύουν τη βεβαίωση ή την κοινωνική έκθεση.
Επομένως, το νέο σύστημα δεν περιορίζεται αποκλειστικά στους ήδη ενταγμένους στο Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, αλλά προβλέπει συμπληρωματικό μηχανισμό εντοπισμού και πιστοποίησης πολιτών σε ακραία φτώχεια μέσω των ΟΤΑ α’ βαθμού.
Πώς θα λειτουργούν τα vouchers
Κάθε voucher θα διαθέτει μοναδικό αναγνωριστικό, όπως barcode ή αριθμό, και θα μπορεί να εκδίδεται σε ηλεκτρονική/ψηφιακή μορφή ή να είναι εκτυπώσιμο.
Δεν θα επιτρέπεται η χρήση του για:
καπνικά και συναφή προϊόντα, αλκοολούχα και συναφή είδη, μεταχειρισμένα είδη βασικής υλικής βοήθειας και είδη τυχερών παιχνιδιών.
Επίσης, το voucher δεν θα μπορεί να εξαργυρωθεί σε χρήματα, να εκχωρηθεί ή να μεταβιβαστεί.
Αντίθετα, θα μπορεί να εξαργυρώνεται σε οποιοδήποτε κατάστημα παρόχου του προγράμματος στην Ελλάδα.
Η αξία του voucher, η συχνότητα φόρτισης και επαναφόρτισης, η διάρκειά του και οι ειδικότεροι όροι χρήσης δεν καθορίζονται αριθμητικά στην ΚΥΑ αλλά θα εξειδικευθούν στον Οδηγό Εφαρμογής.
Ανοιχτό Μητρώο καταστημάτων και επιχειρήσεων
Για την εξαργύρωση των vouchers δημιουργείται Ηλεκτρονικό Μητρώο Παρόχων.
Σε αυτό μπορούν να συμμετέχουν επιχειρήσεις που λειτουργούν στην Ελλάδα καταστήματα λιανικής πώλησης τροφίμων ή ειδών βασικής υλικής βοήθειας, καθώς και επιχειρήσεις που ασκούν νόμιμα δραστηριότητα παραγωγού ή επαγγελματία πωλητή υπαίθριου εμπορίου αγροτικών προϊόντων.
Το Μητρώο θα παραμένει ανοιχτό καθ’ όλη τη διάρκεια λειτουργίας του, επιτρέποντας την υποβολή αίτησης ένταξης από οικονομικούς φορείς που πληρούν τις προϋποθέσεις.
Η σχετική πρόσκληση θα καθορίζει τους επιλέξιμους ΚΑΔ, με ρητή εξαίρεση όσων αφορούν αλκοολούχα ποτά, καπνικά προϊόντα και τυχερά παιχνίδια.
Ειδική πρόβλεψη για μικρούς νησιωτικούς και ορεινούς Δήμους
Ιδιαίτερη πρόβλεψη περιλαμβάνεται για περιοχές στις οποίες δεν υπάρχει διαθέσιμος πάροχος.
Εάν διαπιστωθεί ότι σε μικρούς νησιωτικούς Δήμους έως 5.000 κατοίκους ή σε μικρούς ορεινούς Δήμους έως 10.000 κατοίκους οι ωφελούμενοι δεν έχουν πρόσβαση σε τρόφιμα ή βασικά είδη λόγω έλλειψης συμμετέχοντος παρόχου, ο Δικαιούχος υποχρεούται να μεριμνά για την εξαργύρωση του voucher στον πλησιέστερο γεωγραφικά πάροχο και για τη διανομή των προϊόντων στον τελικό ωφελούμενο.
Οι σχετικές δαπάνες μεταφοράς και διανομής καλύπτονται από το πρόγραμμα.
Κεντρικός ρόλος του ΟΠΕΚΑ
Ως Δικαιούχος της Πράξης ορίζεται η Μονάδα Δ’ της Διεύθυνσης Συγχρηματοδοτούμενων και Εθνικών Προγραμμάτων του ΟΠΕΚΑ, ενώ η ίδια είναι υπεύθυνη, μεταξύ άλλων, για τη λειτουργία του Ανοιχτού Ηλεκτρονικού Μητρώου Παρόχων.
Ως Ενδιάμεσος Φορέας λειτουργεί η Διεύθυνση Συγχρηματοδοτούμενων και Εθνικών Προγραμμάτων ΟΠΕΚΑ μέσω των Μονάδων Α’, Β’ και Γ’.
Παράλληλα δημιουργείται το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Προτεραιότητας 6 – ΟΠΣ Π6, μέσω του οποίου θα υποστηρίζονται:
το Μητρώο Ωφελουμένων και Νοικοκυριών, το Ηλεκτρονικό Μητρώο Παρόχων, η έκδοση και εξαργύρωση των vouchers, η εκκαθάριση των συναλλαγών και η παρακολούθηση των συνοδευτικών μέτρων.
Το ΟΠΣ Π6 θα μπορεί να διαλειτουργεί με άλλα πληροφοριακά συστήματα, μεταξύ άλλων των Υπουργείων, της ΗΔΙΚΑ, του e-ΕΦΚΑ, της ΑΑΔΕ και του ΓΕΜΗ.
Πώς θα πληρώνονται τα καταστήματα
Η πληρωμή των παρόχων θα πραγματοποιείται μέσω του e-ΠΔΕ, με ηλεκτρονικές εντολές πληρωμής και βάσει των συναλλαγών που καταγράφονται στο ΟΠΣ Π6.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η πληρωμή των παρόχων δεν χαρακτηρίζεται ως τίμημα δημόσιας προμήθειας αγαθών. Η ΚΥΑ τη χαρακτηρίζει ως μεταβιβαστική πληρωμή/αποζημίωση του παρόχου τον οποίο επέλεξε ο ίδιος ο ωφελούμενος για να εξαργυρώσει το voucher.
Για τον λόγο αυτό προβλέπεται ότι στους παρόχους θα καταβάλλεται η συνολική αξία της επαληθευμένης εξαργύρωσης χωρίς τις κρατήσεις του ν. 4412/2016 και χωρίς παρακράτηση του εκάστοτε ισχύοντος φόρου εισοδήματος.
Έλεγχοι και αναζήτηση αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών
Το σύστημα συνοδεύεται από διοικητικούς και επιτόπιους ελέγχους.
Οι έλεγχοι μπορούν να πραγματοποιούνται στους παρόχους ακόμη και χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση, είτε δειγματοληπτικά είτε ύστερα από καταγγελία.
Σε περίπτωση παρατυπιών μπορεί να μην αποδοθεί ποσό στον πάροχο ή να ζητηθεί η επιστροφή αχρεωστήτως ή παρανόμως καταβληθέντων ποσών. Σε περιπτώσεις που συνιστούν «υπόνοια απάτης», προβλέπεται ακόμη και απένταξη από το Ηλεκτρονικό Μητρώο και αποκλεισμός από νέα ένταξη.
Αντίστοιχη διαδικασία ανάκτησης προβλέπεται και όταν διαπιστώνεται ότι ωφελούμενος δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις για τη λήψη της επισιτιστικής βοήθειας.
Τί αλλάζει στην πράξη
Η απόφαση διαμορφώνει ένα διαφορετικό μοντέλο παροχής της επισιτιστικής βοήθειας, με κεντρική διαχείριση από τον ΟΠΕΚΑ και εξαργύρωση της ενίσχυσης από τους ίδιους τους ωφελούμενους μέσω vouchers σε εγγεγραμμένους παρόχους.
Για τους Δήμους, το σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι οι κοινωνικές τους υπηρεσίες εντάσσονται στον μηχανισμό πρόσβασης στη βοήθεια για πολίτες που βιώνουν ακραία φτώχεια, μέσω της έκδοσης πιστοποιητικών οικονομικής αδυναμίας και των σχετικών κοινωνικών εκθέσεων.
Παράλληλα, θεσπίζεται ειδική μέριμνα για μικρούς νησιωτικούς και ορεινούς Δήμους, ώστε η απουσία τοπικού παρόχου να μη στερεί από τους δικαιούχους τη δυνατότητα αξιοποίησης της ενίσχυσης.
Οι κρίσιμες πρακτικές λεπτομέρειες – μεταξύ αυτών το ύψος της αξίας των vouchers, η συχνότητα φόρτισής τους, η διάρκειά τους, οι αναλυτικές κατηγορίες επιλέξιμων προϊόντων και οι διαδικασίες για την ομάδα των ωφελουμένων που πιστοποιείται από τους Δήμους – αναμένεται να εξειδικευθούν στον δεσμευτικό Οδηγό Εφαρμογής που προβλέπει η ΚΥΑ.
πηγή: myota
