Νέο πλαίσιο χρηματοδότησης ΕΟΧ 2021-2028: Οι δυνατότητες για τους Δήμους μέσω του προγράμματος «Τοπική Ανάπτυξη»
Το νέο Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου του Χρηματοδοτικού Μηχανισμού του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου για την περίοδο 2021-2028 καθορίζει το πλαίσιο μέσα από το οποίο θα διατεθούν στην Ελλάδα σημαντικοί πόροι, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Τοπική Αυτοδιοίκηση να παρουσιάζει το ξεχωριστό πρόγραμμα «Τοπική Ανάπτυξη».
Με την υπ’ αριθμ. 143035 ΕΞ 2026 απόφαση του Αναπληρωτή Υπουργού και του Υφυπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η οποία δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β’ 5576/15.09.2026, θεσπίζεται το Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου για την υλοποίηση του Χρηματοδοτικού Μηχανισμού ΕΟΧ 2021-2028 στην Ελλάδα.
Ο Χρηματοδοτικός Μηχανισμός χρηματοδοτείται από τις τρεις δότριες χώρες, Ισλανδία, Λιχτενστάιν και Νορβηγία, με βασικό στόχο αφενός τη μείωση των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και αφετέρου την ενίσχυση των διμερών σχέσεων με την Ελλάδα.
159,3 εκατ. ευρώ για την Ελλάδα
Σύμφωνα με την απόφαση, η συνολική χρηματοδοτική συνδρομή του ΧΜ ΕΟΧ 2021-2028 προς την Ελλάδα ανέρχεται σε 159.320.451 ευρώ. Σε επίπεδο ολόκληρου του Μηχανισμού, οι Δότριες Χώρες διαθέτουν συνολικά 1,705 δισ. ευρώ, καθώς και επιπλέον 100 εκατ. ευρώ για παρεμβάσεις που σχετίζονται με τις συνέπειες της εισβολής στην Ουκρανία.
Οι πόροι κατευθύνονται σε τρεις βασικές θεματικές προτεραιότητες:
- Ευρωπαϊκή πράσινη μετάβαση
- Δημοκρατία, κράτος δικαίου και ανθρώπινα δικαιώματα
- Κοινωνική ένταξη και ανθεκτικότητα
Οι συγκεκριμένες κατευθύνσεις παρουσιάζουν άμεσο ενδιαφέρον για την Αυτοδιοίκηση, καθώς συνδέονται με πεδία στα οποία οι Δήμοι ασκούν σημαντικές αρμοδιότητες και υλοποιούν τοπικές πολιτικές, από την περιβαλλοντική και κλιματική δράση έως την κοινωνική συνοχή και την τοπική ανάπτυξη.
Ξεχωριστό πρόγραμμα «Τοπική Ανάπτυξη»
Το σημαντικότερο σημείο της απόφασης για την Αυτοδιοίκηση είναι η πρόβλεψη για το πρόγραμμα «Τοπική Ανάπτυξη».
Όπως ορίζεται ρητά, σύμφωνα με το Μνημόνιο Κατανόησης που υπεγράφη στις 20 Μαρτίου 2026 μεταξύ της Ελλάδας και των Δότριων Χωρών, το Εθνικό Σημείο Επαφής ορίζεται επιπρόσθετα ως Διαχειριστής του Προγράμματος «Τοπική Ανάπτυξη».
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη δημιουργεί το θεσμικό πλαίσιο πάνω στο οποίο θα αναπτυχθούν οι χρηματοδοτούμενες παρεμβάσεις τοπικής ανάπτυξης της νέας περιόδου.
Ιδιαίτερη διαδικασία προβλέπεται μάλιστα για την ένταξη των έργων του συγκεκριμένου προγράμματος. Ενώ κατά κανόνα οι αποφάσεις ένταξης εκδίδονται από τον εκάστοτε Διαχειριστή Προγράμματος, ειδικά για το πρόγραμμα «Τοπική Ανάπτυξη» η απόφαση ένταξης εκδίδεται από τον αρμόδιο για τον ΕΟΧ υπουργό, έπειτα από εισήγηση του Γενικού Γραμματέα ΕΣΠΑ.
Οι Δήμοι μπορούν να είναι επιλέξιμοι φορείς
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο γενικός κανόνας επιλεξιμότητας των φορέων.
Η απόφαση προβλέπει ότι κάθε δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας, εμπορικού ή μη σκοπού, εφόσον αποτελεί νομικό πρόσωπο στην Ελλάδα, μπορεί να θεωρηθεί επιλέξιμος φορέας υλοποίησης πράξεων. Αυτό καταρχήν επιτρέπει τη συμμετοχή φορέων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι θα πληρούνται οι ειδικοί όροι της αντίστοιχης Προγραμματικής Συμφωνίας και κάθε επιμέρους πρόσκλησης.
Επομένως, η δημοσίευση της συγκεκριμένης απόφασης δεν αποτελεί ακόμη πρόσκληση προς τους Δήμους για υποβολή προτάσεων, αλλά θέτει το κανονιστικό πλαίσιο εντός του οποίου θα εκδοθούν οι επόμενες προσκλήσεις.
Οι ειδικές προσκλήσεις θα είναι αυτές που θα προσδιορίσουν τελικά ποιοι φορείς μπορούν να υποβάλουν προτάσεις, ποιες δράσεις χρηματοδοτούνται και με ποιους ειδικότερους όρους.
Τουλάχιστον τρεις μήνες για την υποβολή προτάσεων
Το νέο πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένους κανόνες για τις προσκλήσεις.
Κάθε πρόσκληση θα πρέπει, μεταξύ άλλων, να αναφέρει με σαφήνεια:
τους ειδικούς στόχους και τα αναμενόμενα αποτελέσματα, τους επιλέξιμους φορείς και εταίρους, τις επιλέξιμες δράσεις και δαπάνες, τα κριτήρια επιλογής και τη βαθμολόγησή τους, το συνολικό διαθέσιμο ποσό, καθώς και το ελάχιστο και μέγιστο ύψος χρηματοδότησης ανά πράξη.
Παράλληλα, προβλέπεται κατά κανόνα ότι η προθεσμία υποβολής θα πρέπει να τοποθετείται τουλάχιστον τρεις μήνες μετά τη δημοσίευση της πρόσκλησης, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στην αντίστοιχη Προγραμματική Συμφωνία.
Οι προσκλήσεις θα πρέπει επίσης να δημοσιοποιούνται ευρέως σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και να αναρτώνται υποχρεωτικά στην ιστοσελίδα του Διαχειριστή Προγράμματος, τόσο στα ελληνικά όσο και στα αγγλικά.
Έως 85% η χρηματοδοτική συνδρομή του ΕΟΧ
Ως γενικός κανόνας, η χρηματοδοτική συνδρομή του ΧΜ ΕΟΧ δεν μπορεί να υπερβαίνει το 85% των επιλέξιμων δαπανών ενός προγράμματος. Υπάρχουν ωστόσο εξαιρέσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες προγραμμάτων, στις οποίες η Επιτροπή του Χρηματοδοτικού Μηχανισμού μπορεί να εγκρίνει υψηλότερο ποσοστό.
Το ακριβές ποσοστό χρηματοδότησης των επιμέρους έργων δεν καθορίζεται οριζόντια με τη νέα απόφαση. Θα προκύπτει από την Πρόταση και την Προγραμματική Συμφωνία κάθε προγράμματος και στη συνέχεια θα αποτυπώνεται στους όρους των αντίστοιχων προσκλήσεων.
Συνεργασίες με Δήμους και φορείς Νορβηγίας, Ισλανδίας και Λιχτενστάιν
Ένα ακόμη ενδιαφέρον πεδίο για τους ΟΤΑ είναι η ιδιαίτερη έμφαση που δίνει ο ΧΜ ΕΟΧ στις διμερείς συνεργασίες.
Οι πράξεις μπορούν να προετοιμάζονται και να υλοποιούνται στην Ελλάδα σε συνεργασία με ένα ή περισσότερα νομικά πρόσωπα των Δότριων Χωρών. Στόχος είναι η ανταλλαγή γνώσης, τεχνολογίας, εμπειρίας και καλών πρακτικών μεταξύ ελληνικών φορέων και αντίστοιχων φορέων της Νορβηγίας, της Ισλανδίας και του Λιχτενστάιν.
Μάλιστα, μέσω του Ταμείου Διμερών Σχέσεων μπορούν να χρηματοδοτούνται ακόμη και δράσεις για αναζήτηση εταίρων, ανάπτυξη συνεργασιών, δικτύωση, μεταφορά τεχνογνωσίας και προετοιμασία κοινών προτάσεων.
Αυτό αποτελεί μία πρόσθετη δυνατότητα για Δήμους που επιδιώκουν να αναπτύξουν συνεργασίες με αντίστοιχες τοπικές ή δημόσιες αρχές των Δότριων Χωρών.
Αυστηρές υποχρεώσεις για τους Δήμους που θα ενταχθούν
Οι φορείς που θα χρηματοδοτηθούν θα αναλάβουν παράλληλα συγκεκριμένες υποχρεώσεις διαχείρισης, ελέγχου και δημοσιότητας.
Για παράδειγμα, έργο συνολικού προϋπολογισμού άνω των 500.000 ευρώ απαιτεί επικοινωνιακή στρατηγική, ενώ για έργο άνω του 1 εκατ. ευρώ προβλέπεται τουλάχιστον μία ειδική δράση ενημέρωσης για την πρόοδο και τα αποτελέσματά του.
Για έργα υποδομής ή κατασκευών άνω των 100.000 ευρώ προβλέπεται πίνακας δημοσιότητας κατά την υλοποίηση και, μετά την ολοκλήρωση, μόνιμη αναμνηστική πλακέτα.
Παράλληλα, οι φορείς υλοποίησης θα πρέπει να τηρούν τις απαιτήσεις της εθνικής και ενωσιακής νομοθεσίας, μεταξύ άλλων για τις δημόσιες συμβάσεις, το περιβάλλον, τις κρατικές ενισχύσεις και την προστασία δεδομένων.
Τί πρέπει να παρακολουθούν τώρα οι Δήμοι
Η δημοσίευση του νέου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου αποτελεί ουσιαστικά το θεσμικό βήμα που προηγείται της εξειδίκευσης και ενεργοποίησης των προγραμμάτων.
Για τους Δήμους ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει πλέον η εξέλιξη του προγράμματος «Τοπική Ανάπτυξη», η Προγραμματική Συμφωνία που θα καθορίσει λεπτομερέστερα το περιεχόμενό του και, κυρίως, οι προσκλήσεις που θα ακολουθήσουν.
Σε εκείνες θα αποσαφηνιστούν οι συγκεκριμένες κατηγορίες παρεμβάσεων που μπορούν να χρηματοδοτηθούν, το ύψος των διαθέσιμων πόρων ανά πρόσκληση, το ποσοστό χρηματοδότησης, οι επιλέξιμοι Δήμοι ή άλλοι φορείς, τα κριτήρια αξιολόγησης και τα ανώτατα όρια προϋπολογισμού των έργων.
Η νέα περίοδος των EEA Grants δημιουργεί συνεπώς ένα νέο χρηματοδοτικό πεδίο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, ιδίως σε δράσεις που συνδέονται με την πράσινη μετάβαση, την κοινωνική ανθεκτικότητα και την τοπική ανάπτυξη, με τη συμμετοχή των Δήμων να εξειδικεύεται μέσα από τις προσκλήσεις που θα εκδοθούν.
Σημείωση ακρίβειας: η ίδια η απόφαση δεν λέει ότι τα 159,32 εκατ. ευρώ προορίζονται για τους Δήμους· αυτό είναι η συνολική συνδρομή προς την Ελλάδα. Γι’ αυτό στο άρθρο δεν αποδίδω αυθαίρετα συγκεκριμένο ποσό στους ΟΤΑ. Η ουσιαστική κατανομή για τη «Τοπική Ανάπτυξη» και κυρίως το ποιο μέρος της θα είναι διαθέσιμο σε Δήμους πρέπει να διαβαστεί σε συνδυασμό με την εξειδίκευση του προγράμματος και τις επόμενες προσκλήσεις.
πηγή: myota
