Πώς αναλύεται το Κόστος Λειτουργίας Δήμων για την Άσκηση των Αρμοδιοτήτων τους σύμφωνα με την ΕΕΤΑΑ

Σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο συμπέρασμα για τη χρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης καταλήγει το Κεφάλαιο 9 της μελέτης της ΕΕΤΑΑ «Κόστος Λειτουργίας Δήμων για την Άσκηση των Αρμοδιοτήτων τους»: το συνολικό ετήσιο χρηματοδοτικό κενό των Δήμων ξεπερνά τα 2,5 δισ. ευρώ, εάν συνυπολογιστούν τόσο οι λειτουργικές ανάγκες όσο και οι ανάγκες συντήρησης και αναβάθμισης των δημοτικών υποδομών.

Το τελευταίο κεφάλαιο της μελέτης αποτελεί ουσιαστικά τη σύνθεση όλων των προηγούμενων αναλύσεων και επιχειρεί να απαντήσει στο βασικό ερώτημα: πόσο κοστίζει πραγματικά στους Δήμους η άσκηση των αρμοδιοτήτων που τους έχουν ανατεθεί και κατά πόσο οι διαθέσιμοι πόροι επαρκούν για την κάλυψη αυτού του κόστους.

Η εικόνα που προκύπτει είναι σαφής. Οι Δήμοι έχουν επιφορτιστεί διαχρονικά με ολοένα περισσότερες αρμοδιότητες και υποχρεώσεις, χωρίς η μεταφορά αυτή να συνοδεύεται πάντοτε από αντίστοιχη ενίσχυση σε χρηματοδότηση, ανθρώπινο δυναμικό και υλικοτεχνική υποδομή.

5,345 δισ. ευρώ το λειτουργικό κόστος των Δήμων το 2025

Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, το συνολικό λειτουργικό κόστος των Δήμων το 2025 ανήλθε σε περίπου 5,345 δισ. ευρώ.

Σχεδόν το μισό αφορά το ανθρώπινο δυναμικό. Ειδικότερα:

• 46,4% αφορά δαπάνες προσωπικού,
• 27,2% παροχές τρίτων και λοιπές λειτουργικές δαπάνες,
• 11,2% μεταβιβαστικές πληρωμές,
• 5,1% αμοιβές τρίτων.

Η μισθοδοσία αποτελεί τη μεγαλύτερη και πλέον ανελαστική δαπάνη των Δήμων. Παράλληλα, όμως, οι ελλείψεις προσωπικού οδηγούν συχνά σε πρόσθετο κόστος, καθώς οι Δήμοι αναγκάζονται να προσφεύγουν σε εξωτερικούς συνεργάτες και αναδόχους για υπηρεσίες που διαφορετικά θα μπορούσαν να εκτελούνται από δημοτικές υπηρεσίες.

Η μελέτη εκτιμά ότι μόνο για την κάλυψη του πραγματικού λειτουργικού κόστους υπάρχει ετήσια χρηματοδοτική απόκλιση μεγαλύτερη από 1,3 δισ. ευρώ.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι ΚΑΠ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χαρτογράφηση των πηγών χρηματοδότησης κάθε δημοτικής λειτουργίας.

Οι Δήμοι χρηματοδοτούνται από:

• τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους,
• ειδικούς ΚΑΠ,
• ευρωπαϊκά προγράμματα,
• εθνικά χρηματοδοτικά εργαλεία,
• ανταποδοτικά τέλη και έσοδα υπηρεσιών,
• λοιπούς ίδιους πόρους.

Ωστόσο, σε μεγάλο αριθμό αρμοδιοτήτων δεν υπάρχει ειδική και σταθερή χρηματοδοτική γραμμή.

Χαρακτηριστικά, στην Πολιτική Προστασία, ειδική χρηματοδότηση προβλέπεται για τους ναυαγοσώστες, ύψους 15 εκατ. ευρώ, ενώ μεγάλο μέρος των υπόλοιπων αναγκών καλύπτεται από τη γενική χρηματοδότηση.

Στην προστασία περιβάλλοντος και τις υποδομές, για τα αδέσποτα ζώα προβλέπονται μόλις 5 εκατ. ευρώ, ενώ σημαντικές αρμοδιότητες όπως το φυσικό περιβάλλον, η πολεοδομία, τα τεχνικά έργα ή οι μεταφορές δεν διαθέτουν αντίστοιχες στοχευμένες γραμμές.

Αντίθετα, μεγαλύτερες ειδικές χρηματοδοτήσεις συναντώνται στον κοινωνικό τομέα και την εκπαίδευση, όπως:

• 65 εκατ. ευρώ για το «Βοήθεια στο Σπίτι»,
• 232,5 εκατ. ευρώ για λειτουργικές δαπάνες σχολείων και καθαρίστριες,
• χρηματοδοτήσεις μέσω ΕΣΠΑ για κοινωνικές δομές και παιδικούς σταθμούς.

Η μελέτη, πάντως, προειδοποιεί ότι μετά το 2027 η χρηματοδότηση αρκετών κοινωνικών προγραμμάτων μέσω ΕΣΠΑ αλλάζει, δημιουργώντας ένα νέο ζήτημα βιωσιμότητας για τις δημοτικές κοινωνικές δομές.

Μόλις ένας στους πέντε ευρώ των τακτικών εσόδων προέρχεται από ίδιους πόρους

Ένα από τα πλέον αποκαλυπτικά στοιχεία αφορά τη δημοσιονομική αυτονομία των Δήμων.

Ο μέσος δείκτης δημοσιονομικής αυτονομίας, δηλαδή το ποσοστό των ίδιων εσόδων επί των συνολικών τακτικών εσόδων, υπολογίζεται σε 24,9%, ενώ η διάμεσος περιορίζεται περίπου στο 20%.

Με άλλα λόγια, ένας «τυπικός» ελληνικός Δήμος εξασφαλίζει από δικές του πηγές περίπου ένα στα πέντε ευρώ των τακτικών εσόδων του.

Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι 165 Δήμοι, δηλαδή το 50,2% του συνόλου, βρίσκονται κάτω από το όριο του 20%.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνει έναν πολύ υψηλό βαθμό εξάρτησης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης από την κρατική χρηματοδότηση και θέτει υπό αμφισβήτηση την πραγματική οικονομική αυτοτέλεια των Δήμων.

Νέες υποχρεώσεις χωρίς νέα χρηματοδότηση

Η ΕΕΤΑΑ καταγράφει σειρά παραγόντων που αυξάνουν διαρκώς το λειτουργικό κόστος.

Ο βασικότερος είναι η ανάθεση νέων αρμοδιοτήτων χωρίς αντίστοιχους πόρους.

Ταυτόχρονα, οι Δήμοι επιβαρύνονται με νέες οριζόντιες υποχρεώσεις που αφορούν ολόκληρο τον διοικητικό μηχανισμό, όπως:

• εσωτερικός έλεγχος,
• διαχείριση κινδύνων,
• επιχειρησιακά σχέδια,
• νέα λογιστικά πρότυπα,
• αξιολόγηση και στοχοθεσία,
• ψηφιακός μετασχηματισμός,
• κυβερνοασφάλεια.

Πρόκειται για απαιτήσεις που μπορεί να είναι θεσμικά αναγκαίες, συνεπάγονται όμως πρόσθετο προσωπικό, τεχνογνωσία, λογισμικό και υπηρεσίες.

Στο κόστος προστίθενται επίσης ο πληθωρισμός, οι αυξήσεις στις αποδοχές των εργαζομένων και κυρίως το ενεργειακό κόστος, παράγοντες τους οποίους οι Δήμοι δεν μπορούν να ελέγξουν.

Το δεύτερο μεγάλο κενό: οι δημοτικές υποδομές

Το δεύτερο σκέλος της ανάλυσης αφορά τις επενδύσεις και κυρίως τη συντήρηση των υφιστάμενων υποδομών.

Οι Δήμοι διαχειρίζονται ένα τεράστιο απόθεμα υποδομών:

σχολεία, παιδικούς σταθμούς, αθλητικές εγκαταστάσεις, παιδικές χαρές, ΚΑΠΗ, δημοτικά κτίρια, οδικό δίκτυο, αγροτική και δασική οδοποιία, υποδομές πολιτικής προστασίας και μεγάλο όγκο μηχανολογικού εξοπλισμού.

Το 2025 οι συνολικές επενδυτικές δαπάνες των Δήμων ανήλθαν σε περίπου 1,9 δισ. ευρώ.

Από αυτές:

• το 60% κατευθύνθηκε σε κατασκευές έργων,
• το 18% σε συντηρήσεις,
• το 17,4% σε προμήθειες παγίων,
• το 3,2% σε μελέτες,
• περίπου το 2% σε απαλλοτριώσεις.

Ωστόσο, η σταθερή θεσμική χρηματοδότηση μέσω ΚΑΠ για επενδύσεις ανέρχεται μόλις σε 210 εκατ. ευρώ ετησίως:

• 30 εκατ. ευρώ για σχολικά κτίρια,
• 40 εκατ. ευρώ για πολιτική προστασία και πυροπροστασία,
• 140 εκατ. ευρώ για όλες τις υπόλοιπες επενδυτικές ανάγκες.

Και εδώ βρίσκεται ίσως μία από τις πιο εντυπωσιακές διαπιστώσεις της μελέτης.

Η σχετική χρηματοδότηση είχε μειωθεί κατά περίπου 85% την περίοδο της δημοσιονομικής κρίσης και δεν έχει επανέλθει στα προηγούμενα επίπεδα, παρά το γεγονός ότι οι ανάγκες και τα κόστη έχουν αυξηθεί σημαντικά.

Ανάγκες 1,5 δισ. ευρώ – χρηματοδότηση 210 εκατ.

Η ΕΕΤΑΑ εκτιμά ότι οι πραγματικές ετήσιες ανάγκες για:

• συντηρήσεις,
• βελτιώσεις υποδομών,
• μικρά τοπικά έργα,
• μελέτες,
• ανανέωση εξοπλισμού

προσεγγίζουν τα 1,5 δισ. ευρώ.

Έναντι αυτών, η σταθερή χρηματοδότηση ανέρχεται μόλις σε 210 εκατ. ευρώ.

Το αποτέλεσμα είναι ένα δεύτερο χρηματοδοτικό κενό, αυτή τη φορά για τις υποδομές, που ξεπερνά το 1,2 δισ. ευρώ ετησίως.

Η μελέτη θεωρεί ότι οι επενδυτικές επιχορηγήσεις θα πρέπει να επανέλθουν τουλάχιστον στα επίπεδα του 2009, δηλαδή περίπου στα 1,1 έως 1,2 δισ. ευρώ τον χρόνο.

Το συνολικό κενό ξεπερνά τα 2,5 δισ. ευρώ

Η αριθμητική αποτύπωση του προβλήματος είναι τελικά εξαιρετικά απλή:

Πάνω από 1,3 δισ. ευρώ χρηματοδοτικό κενό στο λειτουργικό κόστος και πάνω από 1,2 δισ. ευρώ στις υποδομές.

Συνολικά, λοιπόν, η χρηματοδοτική απόκλιση των Δήμων υπερβαίνει τα 2,5 δισ. ευρώ κάθε χρόνο.

Και το ποσό αυτό δεν αφορά έναν θεωρητικό σχεδιασμό νέων υπηρεσιών. Αφορά την υφιστάμενη λειτουργία των Δήμων και την ανάγκη να μπορούν να παρέχουν τις ήδη θεσμοθετημένες υπηρεσίες τους και να συντηρούν τις υπάρχουσες υποδομές τους.

Η ΕΕΤΑΑ προτείνει σταδιακή αύξηση των ΚΑΠ

Απέναντι σε αυτή την εικόνα, η μελέτη προτείνει σειρά παρεμβάσεων.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η σταδιακή αύξηση των ΚΑΠ σε βάθος πενταετίας, ώστε να προσεγγίσουν το 7% των καθαρών εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού.

Σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου, τίθεται ως στόχος η αύξηση της συμμετοχής της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στις συνολικές δημόσιες δαπάνες, με προσανατολισμό προς το 8% του ΑΕΠ.

Η μελέτη προτείνει επίσης:

• απόδοση του Τέλους Ανθεκτικότητας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση,
• κάλυψη των αυξήσεων του μισθολογικού κόστους μέσω αντίστοιχης αύξησης των ΚΑΠ,
• σύνδεση κάθε νέας αρμοδιότητας με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση,
• βελτίωση των κριτηρίων κατανομής των ΚΑΠ,
• τριετές πρόγραμμα προσλήψεων,
• ειδική υποστήριξη μικρών, ορεινών και νησιωτικών Δήμων.

Νέο πρόγραμμα για τις τοπικές υποδομές

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη ενός νέου αναπτυξιακού προγράμματος για τους Δήμους, μετά την ολοκλήρωση ή σταδιακή λήξη χρηματοδοτικών εργαλείων όπως ο «Αντώνης Τρίτσης», ο «Φιλόδημος», το Ταμείο Ανάκαμψης και η τρέχουσα προγραμματική περίοδος του ΕΣΠΑ.

Στις προτεραιότητες ενός νέου προγράμματος η μελέτη εντάσσει:

• τη συντήρηση του δημοτικού οδικού δικτύου,
• την αποκατάσταση ζημιών από παρεμβάσεις οργανισμών και εταιρειών,
• την αντισεισμική προστασία σχολείων και δημοτικών κτιρίων,
• την αγροτική και δασική οδοποιία,
• την αναβάθμιση των τοπικών υποδομών.

Σημαντική είναι και η επισήμανση για το ενεργειακό κόστος, με προτάσεις για επαναφορά του net-meteringκαι δέσμευση ενεργειακού χώρου υπέρ των Δήμων.

Μόνιμο σύστημα κοστολόγησης των αρμοδιοτήτων

Ίσως, όμως, η σημαντικότερη θεσμική πρόταση είναι η δημιουργία ενός μόνιμου συστήματος παρακολούθησης και κοστολόγησης των αρμοδιοτήτων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Ένας τέτοιος μηχανισμός θα μπορούσε να υπολογίζει διαρκώς το πραγματικό κόστος κάθε αρμοδιότητας, να αξιολογεί τις οικονομικές συνέπειες πριν από την ανάθεση νέων υποχρεώσεων και να δημιουργεί δείκτες «πρότυπου κόστους» για τους Δήμους.

Με τον τρόπο αυτό, η συζήτηση για τη χρηματοδότηση της Αυτοδιοίκησης θα μπορούσε να περάσει από τη λογική των αποσπασματικών επιχορηγήσεων σε ένα περισσότερο αντικειμενικό σύστημα, όπου οι πόροι θα συνδέονται με τις πραγματικές αρμοδιότητες και ανάγκες.

Το βασικό μήνυμα της μελέτης

Το Κεφάλαιο 9 της μελέτης της ΕΕΤΑΑ καταλήγει ουσιαστικά σε μία θεμελιώδη διαπίστωση: η κρίση χρηματοδότησης των Δήμων δεν είναι συγκυριακή, αλλά διαρθρωτική.

Οι Δήμοι αναλαμβάνουν συνεχώς περισσότερες υπηρεσίες και υποχρεώσεις, το κόστος προσωπικού, ενέργειας και υποδομών αυξάνεται, ενώ οι μηχανισμοί χρηματοδότησης δεν ακολουθούν με την ίδια ταχύτητα.

Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι απλώς εάν οι Δήμοι χρειάζονται περισσότερα χρήματα.

Είναι εάν το κράτος θα δημιουργήσει ένα σύστημα στο οποίο κάθε νέα αρμοδιότητα θα συνοδεύεται από τους αντίστοιχους οικονομικούς, ανθρώπινους και τεχνικούς πόρους που απαιτούνται για να ασκηθεί πραγματικά.

Και τα στοιχεία της ΕΕΤΑΑ δείχνουν ότι σήμερα αυτή η ισορροπία απέχει περισσότερο από 2,5 δισ. ευρώ τον χρόνο.

πηγή: myota