Αναζήτηση

Χρηματοδοτικά εργαλεία αντιμετώπισης της μόλυνσης περιβάλλοντος από Δήμους

19 Φεβρουαρίου 2026

Οι πιο «μολυσμένοι» Δήμοι και τα χρηματοδοτικά εργαλεία αντιμετώπισης

Η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελεί μία από τις σοβαρότερες περιβαλλοντικές και υγειονομικές προκλήσεις της εποχής μας. Σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά δεδομένα, η μακροχρόνια έκθεση σε αιωρούμενα μικροσωματίδια συνδέεται άμεσα με πρόωρους θανάτους και χρόνιες παθήσεις. Στην Ελλάδα έχουν 15.000 πρόωρους θανάτους ετησίως από την ατμοσφαιρική ρύπανση.

Οι καρδιαγγειακές νόσοι και τα εγκεφαλικά επεισόδια αποτελούν τις συχνότερες αιτίες θανάτων που αποδίδονται στη ρύπανση, ενώ ακολουθούν οι πνευμονικές παθήσεις και ο καρκίνος του πνεύμονα. Παράλληλα, η επιβάρυνση επεκτείνεται στη βιοποικιλότητα, δηλητηριάζοντας καλλιέργειες και δασικά οικοσυστήματα και προκαλώντας σημαντικές οικονομικές απώλειες.

Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Σε αρκετές περιοχές της χώρας καταγράφονται συστηματικές υπερβάσεις στα μικροσωματίδια PM2.5, γεγονός που καθιστά επιτακτική τη λήψη άμεσων και στοχευμένων μέτρων.

Πώς παρακολουθούμε την ποιότητα του αέρα

Η ποιότητα του αέρα αξιολογείται κυρίως βάσει της συγκέντρωσης των μικροσωματιδίων PM2.5, τα οποία είναι από τους πιο επικίνδυνους ρύπους. Προέρχονται κυρίως από:

Καύση ορυκτών καυσίμων
Καύση ξύλου για θέρμανση
Βιομηχανική δραστηριότητα
Κυκλοφορία οχημάτων
Πυρκαγιές και μεταφορά αφρικανικής σκόνης

Οι πολίτες μπορούν να παρακολουθούν την ποιότητα του αέρα σε πραγματικό χρόνο μέσω:

IQAir (δεδομένα για Αθήνα/Αττική και άλλες πόλεις)
Παρατηρητήριο Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης Περιφέρειας Αττικής
PurpleAir (διαδραστικός χάρτης με αισθητήρες πολιτών)

Σημαντικό είναι να σημειώσουμε ότι σε όλες τις πόλεις τα υψηλά επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης δεν παρουσιάζονται εκεί που παράγονται οι ρύποι αλλά εκεί που ευνοούν οι συνθήκες όπως άνεμοι ή μορφολογία του εδάφους.

Πώς μπορούν οι δήμοι να βελτιώσουν την ποιότητα του αέρα

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση διαθέτει ουσιαστικά εργαλεία παρέμβασης.

Πράσινες Υποδομές

Δημιουργία αστικών δασών
Ενίσχυση δενδροφυτεύσεων
Πράσινες στέγες και κάθετοι κήποι

Βιώσιμη Κινητικότητα

Δίκτυα ποδηλατοδρόμων
Πεζοδρομήσεις
Ηλεκτροκίνηση δημοτικών στόλων
Ζώνες χαμηλών εκπομπών (LEZ)

Έλεγχος & Παρακολούθηση

Τοποθέτηση αισθητήρων σε σχολεία και πλατείες
Δημόσια dashboards διαφάνειας

Ενεργειακή Αναβάθμιση

Αντικατάσταση παλιών καυστήρων
Κίνητρα για αντλίες θερμότητας
Αναβάθμιση δημοτικών κτιρίων

Τα βασικά χρηματοδοτικά εργαλεία της Ε.Ε.

Πρόγραμμα LIFE

Χρηματοδοτεί δράσεις για ποιότητα αέρα, κυκλική οικονομία και περιβαλλοντική διακυβέρνηση.

Horizon Europe

Στηρίζει καινοτόμα έργα. Ιδιαίτερη σημασία έχει η Αποστολή για τις «Κλιματικά Ουδέτερες και Έξυπνες Πόλεις».

URBACT IV

Δίκτυα ανταλλαγής καλών πρακτικών μεταξύ πόλεων.

CEF Transport

Χρηματοδότηση υποδομών ηλεκτροκίνησης και βιώσιμων μεταφορών.

Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Αστικών Περιοχών (EUI)

Πόροι για πιλοτικές καινοτόμες αστικές παρεμβάσεις.

Παράλληλα, τα Περιφερειακά Προγράμματα του ΕΣΠΑ 2021–2027 διαθέτουν άξονες για την «Πράσινη Ευρώπη», από τους οποίους οι δήμοι μπορούν να αντλήσουν σημαντικά κονδύλια.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν είναι ένα αφηρημένο περιβαλλοντικό ζήτημα – είναι ζήτημα δημόσιας υγείας, κοινωνικής ανισότητας και οικονομικής βιωσιμότητας.

Οι δήμοι που σήμερα βρίσκονται στη «μαύρη λίστα» μπορούν, με στρατηγικό σχεδιασμό και αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων, να μετατραπούν σε πρότυπα βιώσιμης μετάβασης.

Η πρόκληση είναι μεγάλη. Τα εργαλεία, όμως, υπάρχουν.

Η «μαύρη» λίστα: Οι 11 πιο επιβαρυμένοι δήμοι

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της IQAir (2024–2025), οι περιοχές με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις PM2.5 στην Ελλάδα που ερεύνησε και δημοσίευσε το politisonline.gr είναι:

Ιωάννινα

Κατέχουν την αρνητική πρωτιά. Η καύση ξύλου σε συνδυασμό με τη γεωγραφική θέση (λεκάνη) εγκλωβίζει τους ρύπους, ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες.

Θεσσαλονίκη

Ιδιαίτερα οι δυτικές συνοικίες και το κέντρο εμφανίζουν αυξημένες συγκεντρώσεις, λόγω κυκλοφορίας και βιομηχανικής δραστηριότητας.

Αγρίνιο

Παρουσιάζει σταθερά υψηλά επίπεδα αιωρούμενων σωματιδίων.

Κοζάνη (Ελλήσποντος)

Η ενεργειακή δραστηριότητα και τα εργοστάσια παραγωγής ενέργειας επιβαρύνουν σημαντικά την περιοχή.

Οι 7 πιο μολυσμένες περιοχές της Αττικής

Ελευσίνα

Η πιο επιβαρυμένη περιοχή της Αττικής, με μέση συγκέντρωση περίπου 14,9 μg/m³.

Θρακομακεδόνες