Λύσεις βασισμένες στη φύση: η ρεαλιστική απάντηση στον πλημμυρικό κίνδυνο

Στην εκδήλωση των Πράσινων – Οικολογία για τις Πόλεις και τις λύσεις βασισμένες στη φύση (Nature-BasedSolutions), ο Δημήτρης Ζαρρής Δημήτρης Ζαρρής Δρ. Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ, M.Sc. Υδρολογίας ανέδειξε με τεκμηριωμένο και παραστατικό τρόπο τον κρίσιμο ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν τα φυσικά συστήματα στην αντιπλημμυρική προστασία, τον αστικό δροσισμό και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των πόλεων.

Ξεκινώντας την τοποθέτησή του, αναφέρθηκε σε πραγματικές εικόνες πλημμυρών από την Ελλάδα, επισημαίνοντας ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο όγκος του νερού, αλλά κυρίως η κινητική ενέργεια της ροής. «Η δύναμη του νερού είναι αυτή που μετατρέπει ένα έντονο καιρικό φαινόμενο σε καταστροφή», τόνισε, εξηγώντας ότι οι λύσεις βασισμένες στη φύση στοχεύουν ακριβώς στη μείωση της ταχύτητας και της ενέργειας της απορροής.

Τι είναι οι λύσεις βασισμένες στη φύση;

Οι λύσεις βασισμένες στη φύση δεν αποτελούν «ήπιες» ή «ρομαντικές» προσεγγίσεις, αλλά επιστημονικά τεκμηριωμένες παρεμβάσεις που:

• μειώνουν την αιχμή της πλημμυρικής παροχής,
• αυξάνουν την προσωρινή κατακράτηση νερού,
• ενισχύουν τη διήθηση στον υπόγειο υδροφορέα,
• συμβάλλουν στη βιοποικιλότητα και στον αστικό δροσισμό.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται στο πλαίσιο των Natural Water Retention Measures(NWRM) και υποστηρίζονται από σχετικές οδηγίες και χρηματοδοτικά εργαλεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, και η ελληνική νομοθεσία, μέσω των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας, προβλέπει ρητά τα «έργα φυσικής συγκράτησης υδάτων» ως μέτρα προτεραιότητας.

Παράδειγμα: Ο Ποδονίφτης

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον Ποδονίφτη, στα όρια των Δήμων Αθηναίων και Νέας Φιλαδέλφειας. Ο Ζαρρής άσκησε κριτική στις κλασικές «φαραωνικές» διευθετήσεις με σκυρόδεμα, οι οποίες επιταχύνουν τη ροή αντί να τη μετριάζουν.

Πρότεινε εναλλακτικά:

• δημιουργία υγροτοπικής λεκάνης ανάσχεσης,
• διαμόρφωση χώρου εκτόνωσης της ροής στην έξοδο του κλειστού τμήματος,
• αύξηση της διατομής και της φυσικής αποθήκευσης νερού.

Ακόμη και μείωση της αιχμής κατά 1 m³/sec, όπως παραδέχθηκαν μελέτες, θεωρείται σημαντική από υδραυλική άποψη – ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με πρόσθετα οφέλη όπως δροσισμός, εμπλουτισμός υδροφορέα και βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Διεθνή παραδείγματα

Λεκάνες ανάσχεσης – Λευκωσία

Στη Λευκωσία, οι λεκάνες ανάσχεσης στον ποταμό Πεδιαίο λειτουργούν τόσο ως αντιπλημμυρική υποδομή όσο και ως οικολογικό και κοινωνικό κεφάλαιο, αυξάνοντας μάλιστα και τις αξίες γης στην περιοχή.

Επαναφυσικοποίηση ρεμάτων – Σιγκαπούρη

Στη Σιγκαπούρη, ένα πλήρως καναλοποιημένο ρέμα αποκαταστάθηκε και επαναφυσικοποιήθηκε. Το αποτέλεσμα ήταν:

• μείωση της πλημμυρικής αιχμής,
• ενίσχυση της βιοποικιλότητας,
• δημιουργία χώρων αναψυχής για τους κατοίκους.

Η σύγκριση «πριν και μετά» αποδεικνύει ότι το σκυρόδεμα δεν είναι μονόδρομος.

Μικρά φράγματα ανάσχεσης – ΗΠΑ

Ο Ζαρρής παρουσίασε και παραδείγματα μικρών, χαμηλού κόστους φραγμάτων ανάσχεσης σε ρέματα στις ΗΠΑ. Με απλά φυσικά υλικά:

• μειώνεται η ταχύτητα της ροής,
• αυξάνεται η καθίζηση φερτών υλών,
• διευρύνεται η κοίτη,
• ενισχύεται η υγρασία του εδάφους και το πράσινο.

Πρόκειται για «no regret measures»: ακόμη και αν η απόδοσή τους είναι περιορισμένη, το χαμηλό κόστος και η ευκολία κατασκευής τα καθιστούν απολύτως θεμιτά.

Από την αντιπλημμυρική προστασία στη διαχείριση νερού

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη διαχείριση επεξεργασμένων λυμάτων. Ο Ζαρρής άσκησε κριτική στις αντιδράσεις απέναντι στην αποκεντρωμένη επαναχρησιμοποίηση νερού, τονίζοντας ότι η επιστήμη και η τεχνολογία επιτρέπουν την ασφαλή αξιοποίηση του επεξεργασμένου νερού για άρδευση αστικού πρασίνου.

Παρέπεμψε σε εφαρμογές όπως:

• κήποι βροχής (rain gardens),
• υπόγειοι αγωγοί διήθησης,
• τεχνολογίες super-mining για παραγωγή κατάλληλου νερού άρδευσης.

Πολιτική οικολογία στην πράξη

Ο Δημήτρης Ζαρρής συνέδεσε τις λύσεις βασισμένες στη φύση με το ευρύτερο πλαίσιο της πολιτικής οικολογίας:

• είναι αποκεντρωμένες και δημοκρατικές,
• έχουν χαμηλότερο κόστος,
• ενισχύουν τη συμμετοχή των πολιτών,
• προσφέρουν πολλαπλά οφέλη (ανθεκτικότητα, δροσισμό, βιοποικιλότητα).

Καταλήγοντας, υπογράμμισε ότι το δίλημμα δεν είναι «σκυρόδεμα ή τίποτα». Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα συνεχίσουμε να αναπαράγουμε μοντέλα που αυξάνουν την ταχύτητα της καταστροφής ή αν θα επενδύσουμε σε λύσεις που μειώνουν τον κίνδυνο, αποκαθιστούν τα οικοσυστήματα και θωρακίζουν τις πόλεις με βιώσιμο τρόπο.

«Οι λύσεις βασισμένες στη φύση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναγκαιότητα», ήταν το μήνυμα της παρέμβασής του.

πηγή: myota