HORIZON: Οι καύσωνες, οι ευάλωτες ομάδες και οι Δήμοι
Προστατεύοντας τους ευάλωτους πληθυσμούς από τα κύματα καύσωνα: Η συμβολή της ευρωπαϊκής έρευνας
Η περιβαλλοντική διάσταση της κλιματικής αλλαγής – από τις μεταβαλλόμενες καιρικές συνθήκες έως την εξαφάνιση της βιοποικιλότητας – είναι πλέον ευρέως αναγνωρισμένη. Ωστόσο, τα μέλη του Climate–Health Cluster, ενός δικτύου ευρωπαίων ερευνητών που χρηματοδοτείται από την ΕΕ και το HORIZON, διαπιστώνου πως δεν αντιλαμβανόμαστε πραγματικά το κόστος που έχει η άνοδος της θερμοκρασίας στην ανθρώπινη υγεία.
Η αποστολή τους είναι να μετρήσουν αυτούς τους κινδύνους και να αναπτύξουν στρατηγικές προστασίας των πολιτών καθώς ο πλανήτης θερμαίνεται με ιδιαίτερη συνεργασία με τους δήμους.
Μέσα από τα προγράμματά τους δημιουργούν πρωτόκολλα για την προστασία ευάλωτων ομάδων κατά τη διάρκεια ακραίων καυσώνων, ενώ παράλληλα προτείνουν τρόπους ώστε τα συστήματα υγείας να γίνουν πιο ανθεκτικά και έτοιμα να ανταποκριθούν στις απειλές της κλιματικής αλλαγής.
Γιατί να εστιάσουμε στην υγεία;
Ένα μεγάλο μέρος του έργου τους αφορά την επικοινωνία των κινδύνων προς το κοινό. Και εκεί βέβαια οι δήμοι έχουν σημαίνοντα ρόλο. Όπως τονίζει η καθηγήτρια Cathryn Tonne, περιβαλλοντική επιδημιολόγος στο Barcelona Institutefor Global Health και συντονίστρια του πενταετούς προγράμματος CATALYSE, πολλοί πολίτες παραμένουν αδιάφοροι απέναντι στην κλιματική κρίση.
«Έννοιες όπως το net zero, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας ή το λιώσιμο των πάγων μοιάζουν μακρινές και αφηρημένες. Για να γίνουν πιο κατανοητές και επείγουσες, πρέπει να αναδείξουμε τη σημασία τους για την υγεία», σημειώνει.
Κατά την ίδια, δεν έχουμε υπάρξει αποτελεσματικοί στο να εξηγήσουμε τις σοβαρές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία, ούτε τα οφέλη που συνεπάγεται η δράση για το κλίμα.
Το CATALYSE, μαζί με άλλα πέντε ερευνητικά έργα, μελετά τον τρόπο που επικοινωνούνται στο κοινό οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η Tonne επισημαίνει πως τα μηνύματα έχουν αλλάξει αρκετές φορές, προκαλώντας σύγχυση.
Για παράδειγμα, η θέρμανση με ξύλα προωθήθηκε κάποτε ως «φιλική στο κλίμα», για να αποδειχθεί αργότερα ότι βλάπτει την ποιότητα του αέρα. Αντίστοιχα, η στροφή από τη βενζίνη στο ντίζελ θεωρήθηκε θετική, μέχρι που αποκαλύφθηκαν τα δεδομένα ρύπανσης.
Η Tonne υποστηρίζει πως ο καλύτερος τρόπος κινητοποίησης πολιτών και υπευθύνων χάραξης πολιτικής είναι η πλαισίωση της κλιματικής αλλαγής ως ζήτημα υγείας. Όσο περισσότερο συνειδητοποιούν οι άνθρωποι ότι απειλεί ζωές, τόσο πιο πρόθυμοι θα είναι να υποστηρίξουν πολιτικές δράσεις.
Καύσωνας: ένας θανάσιμος κίνδυνος
Η θερμική καταπόνηση είναι όλο και πιο ανησυχητική, ιδιαίτερα στις μεσογειακές χώρες. Μόνο στην Ευρώπη, το καλοκαίρι του 2022 καταγράφηκαν πάνω από 61.000 θάνατοι και το 2023 πάνω από 47.000, σύμφωνα με επίσημες εκτιμήσεις και δημοσιευμένες μελέτες.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο ΠΟΥ προβλέπει ότι η κλιματική αλλαγή θα προκαλεί τουλάχιστον 250.000 επιπλέον θανάτους ετησίως την περίοδο 2030–2050.
Για την αντιμετώπιση του κινδύνου, οι ερευνητές συνεργάζονται με μετεωρολογικές υπηρεσίες, δημιουργώντας προγράμματα έγκαιρης προειδοποίησης. Στόχος είναι η αποστολή εξατομικευμένων ειδοποιήσεων σε ευάλωτες ομάδες, όπως ηλικιωμένες γυναίκες, ώστε να λαμβάνουν μέτρα προστασίας τις πιο επικίνδυνες ημέρες.
Το μέλλον: σύνδεση κλίματος και υγείας
Η μεγάλη πρόκληση, σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν είναι μόνο επιστημονική αλλά και επικοινωνιακή: να καταστεί σαφές και κατανοητό ότι η κλιματική αλλαγή είναι ζήτημα ζωής και υγείας.
Αυτό σημαίνει συνεπή μηνύματα, επαναπλαισίωση της δράσης για το κλίμα ως επένδυση στην ευημερία και ενίσχυση πολιτικών που ωφελούν ταυτόχρονα το περιβάλλον και την υγεία.
«Όσο περισσότεροι κατανοούν ότι η κλιματική αλλαγή απειλεί ζωές, τόσο πιο πιθανό είναι να στηρίξουν πολιτικές που προστατεύουν και τον πλανήτη και τη δημόσια υγεία», υπογραμμίζει η Tonne.
Ο ρόλος των Δήμων στην προστασία των ευάλωτων
Οι ευάλωτες ομάδες, όπως οι ηλικιωμένοι, οι άνθρωποι με χρόνια νοσήματα, αλλά και οι εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις παρεμβάσεις της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Οι Δήμοι μπορούν να:
- Λειτουργούν κλιματιζόμενους χώρους και να διασφαλίζουν την πρόσβαση όλων των πολιτών, ιδιαίτερα όσων ζουν σε ακατάλληλες συνθήκες στέγασης.
- Στήνουν δίκτυα εθελοντών που ενημερώνουν και φροντίζουν ηλικιωμένους και μοναχικά άτομα.
- Διανέμουν δωρεάν νερό και ενημερωτικά φυλλάδια σε πλατείες και γειτονιές.
- Συνεργάζονται με μετεωρολογικές υπηρεσίες ώστε να αξιοποιούν έγκαιρες προειδοποιήσεις και να προσαρμόζουν άμεσα τις υπηρεσίες τους.
- Ελέγχουν τις συνθήκες εργασίας σε εξωτερικούς χώρους (οικοδομές, αγροτικές περιοχές, δημοτικά έργα) και να πιέζουν για καλύτερη προστασία των εργατών.
Οι Δήμοι ως δίαυλος ενημέρωσης
Όπως υπογραμμίζει η ερευνήτρια Cathryn Tonne, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι ότι οι πολίτες δεν αντιλαμβάνονται τον καύσωνα ως απειλή για την υγεία τους. Οι δήμοι διαθέτουν όμως τον πιο άμεσο δίαυλο επικοινωνίας με την τοπική κοινωνία.
Από SMS ειδοποιήσεις και push notifications στις δημοτικές εφαρμογές, έως έντυπα στους λογαριασμούς νερού και αφίσες σε ΚΑΠΗ, οι τοπικές αρχές έχουν όλα τα εργαλεία για να περάσουν ξεκάθαρα και συνεπή μηνύματα.
Η περίπτωση της Αλμερία στην Ισπανία, που περιγράφεται από τους ερευνητές, θυμίζει καταστάσεις και στην Ελλάδα: εργάτες σε θερμοκήπια ή στα χωράφια, σε κακές συνθήκες στέγασης και χωρίς προστασία από την ακραία ζέστη.
Οι ελληνικοί Δήμοι, ειδικά αγροτικοί, μπορούν να παίξουν καταλυτικό ρόλο:
- Καταγραφή εργατών σε συνεργασία με αγροτικούς συνεταιρισμούς και επιθεώρηση συνθηκών εργασίας.
- Πρόσβαση σε πόσιμο νερό και σκιά σε δημόσιους χώρους κοντά σε αγροτικές περιοχές.
- Συνεργασία με ΜΚΟ για τη βελτίωση της στέγασης και της κοινωνικής προστασίας.
Δήμοι και πολιτικές για το μέλλον
Η κλιματική αλλαγή δεν είναι μόνο παγκόσμια ή εθνική υπόθεση – είναι τοπική. Αν δεν υιοθετήσουν οι δήμοι πολιτικές πρόληψης, οι αριθμοί θανάτων από καύσωνα θα αυξάνονται κάθε καλοκαίρι.
Οι Δήμοι μπορούν να:
- Ενσωματώσουν σχέδια δράσης για καύσωνες στα τοπικά σχέδια πολιτικής προστασίας.
- Προωθήσουν την πράσινη αστική ανάπτυξη (δέντρα, πάρκα, δροσερές ζώνες).
- Σχεδιάσουν βιώσιμες μετακινήσεις (π.χ. ποδηλατόδρομοι) που μειώνουν τις εκπομπές αλλά και βελτιώνουν την υγεία.
Όπως αναφέρουν οι ερευνητές του CATALYSE, η ευρωπαϊκή έρευνα δείχνει το δρόμο, αλλά η μάχη κερδίζεται στους δήμους. Εκεί όπου οι πολίτες βιώνουν τις συνέπειες της ακραίας ζέστης και χρειάζονται άμεση προστασία.
Περισσότερες πληροφορίες
