Νόμιμο πλαίσιο για κάμερες σε δημόσιο χώρο στην Ελλάδα
Σύμφωνα με τον νόμο 3917/2011 και το Προεδρικό Διάταγμα 75/2020:
- Μόνο κρατικές αρχές (π.χ. Ελληνική Αστυνομία, Πυροσβεστική, Λιμενικό) έχουν το δικαίωμα να εγκαθιστούν και να λειτουργούν συστήματα επιτήρησης σε δημόσιους χώρους.
- Η χρήση τους επιτρέπεται μόνο για συγκεκριμένους σκοπούς όπως η πρόληψη/καταστολή αξιόποινων πράξεων ή η ρύθμιση κυκλοφορίας, και μόνο όταν δεν υπάρχουν ηπιότερα μέσα για την επίτευξη των ίδιων στόχων.
- Επιπλέον, χρειάζεται σαφής αιτιολόγηση, απόφαση δημόσιας αρχής και ενημέρωση του κοινού με πινακίδες ή ανάρτηση σε ιστοσελίδα.
- Τα δεδομένα από τις κάμερες διατηρούνται έως 15 ημέρες (εκτός εάν απαιτούνται για τη διερεύνηση εγκλημάτων), ενώ σε περιπτώσεις δημόσιας συνάθροισης, διαγράφονται συνήθως εντός 48 ωρών.
Οι δήμοι, ως ιδιωτικο-δημόσιοι φορείς, δεν έχουν το νομικό δικαίωμα να χρηματοδοτούν τέτοια συστήματα—αυτή η αρμοδιότητα ανήκει αποκλειστικά στο κράτος.
Αποδοτικότητα και αναλογικότητα
- Το GDPR και η ελληνική Αρχή Προστασίας Δεδομένων (ΑΠΔΠΧ) επιβάλλουν την αρχή αναλογικότητας: η επιτήρηση μέσω καμερών πρέπει να είναι αναγκαία και σωστά σχεδιασμένη, εξυπηρετώντας έναν σαφή σκοπό.
- Πριν από την εγκατάσταση, απαιτείται Εκτίμηση Αντικτύπου (DPIA) για την αξιολόγηση της αναλογικότητας και του κινδύνου για τα δικαιώματα των πολιτών.
- Νομικά καθορισμένες υποχρεώσεις περιλαμβάνουν την ενημέρωση του κοινού μέσω πινακίδων και την περιορισμένη διατήρηση δεδομένων.
Η αποδοτικότητα εξαρτάται από το αν οι κάμερες εξυπηρετούν πραγματικούς και αναγκαίους στόχους (π.χ. ασφάλεια, πρόληψη εγκληματικότητας) και αν εφαρμόζονται με νομική και ηθική υπευθυνότητα.
Ο προβληματισμός του Παναγιώτη Νίκα
Ο πρώην περιφερειάρχης σημειώνει σε άρθρο του ότι:
- Οι Δήμοι μέσω του “μνημονίου” αναλαμβάνουν την οικονομική υποχρέωση αγοράς και συντήρησης των καμερών, παρότι νομοθετικά δεν έχουν αρμοδιότητα να αναλάβουν τέτοιες πρωτοβουλίες.
- Αυτή η πρακτική δημιουργεί μια άτυπη συνυπευθυνότητα στην αντιμετώπιση της παραβατικότητας, κάτι που θα έπρεπε να αναλαμβάνεται από το κράτος.
Ο κ. Νίκας επισημαίνει την αντιφατικότητα: η ευθύνη είναι κυβερνητική, αλλά η οικονομική και εν μέρει λειτουργική ευθύνη μετατοπίζεται στους ΟΤΑ.
Ζήτησε ο Κυρανάκης από τους δήμους να βάλουν κάμερες;
Ο Αναπληρωτής Υπουργός Μεταφορών, Κωνσταντίνος Κυρανάκης, απέστειλε επιστολή προς όλους τους δημάρχους και περιφερειάρχες της χώρας, στην οποία ζητά την ενεργό συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην εφαρμογή του νέου Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ). Μεταξύ άλλων, η επιστολή:
- Καλεί σε “συμμαχία ευθύνης” μεταξύ κράτους, αυτοδιοίκησης και πολιτών, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι «ο νέος ΚΟΚ δεν αποτελεί απλώς μια νομική αναθεώρηση» αλλά μια συλλογική απόφαση για ασφαλέστερους δρόμους.
- Προτείνει συγκεκριμένα μέτρα για τους ΟΤΑ, όπως:
- Εφαρμογή νέων ορίων ταχύτητας
- Τοποθέτηση και συντήρηση οδικών σημάνσεων και διαγραμμίσεων
- Καθαρισμό ή απομάκρυνση επικίνδυνων διαφημιστικών πινακίδων
- Σχεδιασμό πεζοδρόμων και ζωνών ήπιας κυκλοφορίας
- Δημιουργία χώρων στάθμευσης για ελαφρά προσωπικά ηλεκτρικά οχήματα.
- Τονίζει ότι οι δήμοι και οι περιφέρειες που αποφασίσουν να εγκαταστήσουν κάμερες συνδεδεμένες με το ενιαίο πληροφοριακό σύστημα επιβολής προστίμων θα έχουν και οικονομικό όφελος, καθώς θα διατηρούν μέρος των εσόδων από τις παραβάσεις που καταγράφονται. Αυτό αφορά μόνο την κυκλοφορία αλλά ελέγχεται αν είναι νόμιμο.
- Προαναγγέλλει ότι στο τέλος του 2025 θα δημοσιευτεί κατάταξη των ΟΤΑ με βάση την πρόοδό τους στην υλοποίηση του νέου ΚΟΚ, επιβραβεύοντας όσους διακριθούν.
Νομικό Πλαίσιο
Νόμος 3917/2011
Ο νόμος 3917/2011 (ΦΕΚ Α’ 22/21.02.2011) θεσπίστηκε για να ενσωματώσει την Οδηγία 2006/24/ΕΚ και ρυθμίζει:
- Την τήρηση δεδομένων επικοινωνίας και την εγκατάσταση-χρήση συστημάτων επιτήρησης με λήψη ή καταγραφή ήχου/εικόνας σε δημόσιους χώρους.
- Ορίζει ότι μόνο οι αρμόδιες δημόσιες αρχές (κυρίως η Ελληνική Αστυνομία) μπορούν να εγκαθιστούν τέτοια συστήματα.
- Καθορίζει τις επιτρεπόμενες χρήσεις:
- Πρόληψη και καταστολή σοβαρών αξιόποινων πράξεων.
- Ρύθμιση της κυκλοφορίας.
- Διαχείριση κρίσεων (π.χ. φυσικές καταστροφές, σοβαρά ατυχήματα).
Βασικές Αρχές
- Η χρήση καμερών επιτρέπεται μόνο εφόσον δεν υπάρχουν ηπιότερα μέσα για τον ίδιο σκοπό (αρχή αναγκαιότητας & αναλογικότητας).
- Τα δεδομένα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για άλλους σκοπούς πέραν των προβλεπόμενων.
- Διαγραφή:
- Γενικά έως 15 ημέρες μετά τη λήψη, εκτός αν συντρέχει λόγος έρευνας για έγκλημα.
- Σε περιπτώσεις δημόσιων συναθροίσεων, έως 48 ώρες, εκτός αν υπάρξει περιστατικό που δικαιολογεί μεγαλύτερη διατήρηση.
Προεδρικό Διάταγμα 75/2020
Το Π.Δ. 75/2020 (ΦΕΚ Α’ 173/30.09.2020) εξειδικεύει και επικαιροποιεί το νομικό πλαίσιο του 3917/2011, θέτοντας σαφείς διαδικασίες και περιορισμούς.
Κύριες ρυθμίσεις
- Αρμοδιότητα εγκατάστασης και λειτουργίας:
- Αποκλειστικά στην Ελληνική Αστυνομία και σε άλλες κρατικές αρχές (Πυροσβεστική, Λιμενικό κ.λπ., όπου απαιτείται).
- Οι Δήμοι δεν έχουν αυτοτελές δικαίωμα να εγκαθιστούν και να λειτουργούν τέτοια συστήματα για λόγους αστυνόμευσης.
- Διαδικασία έγκρισης:
- Απαιτείται απόφαση της αρμόδιας αρχής με σαφή αιτιολόγηση και τεκμηρίωση της αναγκαιότητας.
- Συνοδεύεται από Εκτίμηση Αντικτύπου (DPIA), όπου αναλύονται οι κίνδυνοι για τα προσωπικά δεδομένα και πώς θα περιοριστούν.
- Ενημέρωση πολιτών:
- Υποχρεωτική ανάρτηση ενημερωτικών πινακίδων σε εμφανή σημεία.
- Δημοσίευση σε επίσημη ιστοσελίδα της αρμόδιας αρχής για την τοποθεσία, τον σκοπό και την περίοδο λειτουργίας.
- Έλεγχος και εποπτεία:
- Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) έχει την αρμοδιότητα ελέγχου και επιβολής κυρώσεων.
- Η ΑΠΔΠΧ μπορεί να ζητήσει παύση λειτουργίας ή διαγραφή δεδομένων.
Αρμοδιότητες και περιορισμοί Δήμων
- Οι Δήμοι μπορούν να τοποθετούν κάμερες μόνο για σκοπούς διαχείρισης δημοτικών εγκαταστάσεων (π.χ. φύλαξη κτιρίων, δημοτικών υποδομών, αποτροπή βανδαλισμών) και όχι για γενική αστυνόμευση δημοσίων χώρων.
- Αν οι κάμερες καλύπτουν δημόσιο χώρο και χρησιμοποιούνται για λόγους ασφάλειας, η ευθύνη εγκατάστασης και λειτουργίας πρέπει να ανήκει στο κράτος (Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη / ΕΛ.ΑΣ.).
- Το να χρηματοδοτήσουν οι Δήμοι την αγορά ή συντήρηση καμερών για λογαριασμό της Αστυνομίας δεν τους δίνει νομική αρμοδιότητα λειτουργίας· απλώς μεταθέτει το κόστος από το κράτος στην τοπική αυτοδιοίκηση.
Αυτό που αγνοούν οι δημοτικές αρχές είναι ο όρος διαφύλαξης προσωπικών δεδομένων διότι είναι πάρα πολύ δύσκολη υπόθεση. Ο όρος ότι «τα δεδομένα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για άλλους σκοπούς» είναι πολύ σκληρός και ελέγχεται μόνο κατόπιν καταγγελίας και εκεί είναι πολύ δύσκολο για έναν δήμο να αποδείξει ότι ο DPO ελέγχει την πλήρη διαδικασία. Όπως δε έχει αποδειχθεί, οτιδήποτε μεταφέρεται στο διαδίκτυο δεν είναι ασφαλές.
πηγή: myota
