Διαζύγιο και (συν)επιμέλεια: Ένας δικηγόρος απαντά

Απριλίου 26, 2022

Γράφουν: Έφη Γούσγουλα
Κατερίνα Δούβρη

Η ένταση που πυροδότησε ο εγκλεισμός στο σπίτι εκτονώθηκε στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Την αυξητική τάση του αριθμού των διαζυγίων στους μήνες της καραντίνας του κορονοϊού μαρτυρούν τόσο τα τηλεφωνήματα και οι πιέσεις που δέχονταν και δέχονται δικηγόροι οι οποίοι ασχολούνται με τέτοιου είδους υποθέσεις, όσο και οι κλήσεις σε γραμμές στήριξης, στις οποίες απευθύνονται ζευγάρια ζητώντας συμβουλές εν όψει της απόφασής τους να «βάλουν μπροστά» το διαζύγιό τους.

Η διαδικασία ενός διαζυγίου είναι επώδυνη για όλη την οικογένεια, σημασία όμως έχει να προσπαθήσουν όλα τα μέλη της να σταθούν ξανά στα πόδια τους και να κοιτάξουν το μέλλον με αισιοδοξία έχοντας πάντα υπόψιν ότι η ζωή τους δεν σταματά σε εκείνο το γεγονός.

 Για την επώδυνη διαδικασία ενός διαζυγίου αλλά και για τις δικές του επαγγελματικές εμπειρίες μας μιλάει ο δικηγόρος κος Δημοσθένης Δούβρης. Μέσα από την μακρόχρονη και επιτυχημένη επαγγελματική πορεία του τα «μάτια του είδαν πολλά». Παρ’ όλα αυτά εκείνος προσπάθησε και κατάφερε, σε κάποιες περιπτώσεις, να κρατήσει τις ισορροπίες και να βρει τις πιο συμβιβαστικές λύσεις.

 

  • Πόσα χρόνια εμπειρίας έχετε ως δικηγόρος;

Ως δικηγόρος έχω συμπληρώσει σαράντα (40) χρόνια ενεργούς και μαχητικής δικηγορίας. Μεταξύ των υποθέσεων με νομικό και κοινωνικό ενδιαφέρον που απασχολήθηκα καθ’ όλη την διάρκεια είναι και το οικογενειακό δίκαιο και ειδικότερα το διαζύγιο. Ας μιλήσουμε λοιπόν γι’ αυτό.

  • Ποιοι είναι οι πιο συχνοί λόγοι που οδηγούν ένα ζευγάρι στη λύση του γάμου;

Ένα νέο ζευγάρι ξεκινάει την έγγαμη σχέση του με όνειρα και ελπίδες για μία καλή οικογενειακή ζωή με βασικά στοιχεία  τον αλληλοσεβασμό, την κατανόηση και την ίση συμμετοχή στα γεγονότα της καθημερινής ζωής τους, η οποία επηρεάζεται από το οικογενειακό περιβάλλον (γονείς, πεθερικά, συγγενείς) και από το κοινωνικό περιβάλλον (φίλοι, γνωστοί εργασιακού χώρου, κλπ.). Για την προσαρμογή του στο νέο περιβάλλον πρέπει να οριοθετήσει τις κοινωνικές επαφές του και να μην επιτρέπει την εισχώρηση στην καθημερινότητα της ζωής του σε οποιονδήποτε τρίτο. Το ζευγάρι δέχεται επιρροές από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον από τις οποίες δημιουργούνται προβλήματα που διαταράσσουν τις σχέσεις του (έλλειψη εμπιστοσύνης, καβγάδες, κλπ) και συνήθως οδηγούν στο διαζύγιο.  Το διαζύγιο είναι μία επιλογή που θα έπρεπε να αποφεύγεται, ειδικά όταν υπάρχουν ανήλικα τέκνα σε μία οικογένεια. Όμως, όταν η συνέχιση της εγγάμου συμβιώσεως είναι ανυπόφορη και επιβαρυντική για τα ανήλικα τέκνα, το διαζύγιο αποτελεί μονόδρομο.
Οι πιο συχνοί λόγοι του διαζυγίου είναι οι εξής:
α/ Η επέμβαση του οικογενειακού (γονείς, πεθερικά, συγγενείς) και του κοινωνικού περιβάλλοντος (φίλοι και οι επαγγελματικοί συνεργάτες ) στην ιδιωτική ζωή του ζευγαριού με αποτέλεσμα την διάρρηξη των σχέσεων αυτού.
β/ Η έλλειψη εμπιστοσύνης προκαλεί την ζήλεια από την οποία προέρχονται καβγάδες που οδηγούν στο διαζύγιο.
γ / Η απιστία, που είναι αποτέλεσμα της συναισθηματικής απομάκρυνσης των συζύγων σε συνδυασμό με την σεξουαλική απελευθέρωση της σημερινής κοινωνίας.
δ/ Η ασυμφωνία χαρακτήρων.
ε/ Τα οικονομικά προβλήματα και η φτώχεια φέρνουν καβγάδες, συγκρούσεις και διάσπαση της έγγαμης συμβίωσης.

  •  Απ’ όσο γνωρίζουμε υπάρχουν 2 τύποι διαζυγίου, το συναινετικό και το διαζύγιο με αντιδικία. Ποιο συναντάτε πιο συχνά στις μέρες μας;

Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία (1438 ΑΚ) υπάρχουν τα εξής είδη διαζυγίου:
α/ το «κατ’ αντιδικία διαζύγιο», είναι αυτό που ο κάθε σύζυγος μπορεί να ζητήσει το διαζύγιο, όταν οι σχέσεις των συζύγων έχουν κλονισθεί αφόρητα από υπαιτιότητα του ενός ή αμφοτέρων των συζύγων. Για το διαζύγιο αυτό απαιτείται δικαστική απόφαση. Το κατ’ αντιδικία διαζύγιο αναδεικνύει την έντονη διαμάχη του ζευγαριού που σχετίζεται με την διάσπαση της σχέσης του (ερωτικής, συναισθηματικής, επικοινωνίας), την εκδήλωση εκδικητικότητας του ενός προς τον άλλο με οποιοδήποτε τρόπο (όπως η διεκδίκηση χρήσης της οικογενειακής κατοικίας που ανήκει στον ένα εξ αυτών, η επιμέλεια των παιδιών, τα περιουσιακά στοιχεία, κλπ.) και η επί μεγάλο χρονικό διάστημα αντιδικία με σκοπό την εξουθένωση του πιο αδύναμου. Η επιλογή του διαζυγίου αυτού πλήττει υπερβολικά την ψυχοσύνθεση των παιδιών με άγνωστες συνέπειες στην κοινωνική ένταξή τους και το γεγονός αυτό δημιουργεί ποικίλα κοινωνικά προβλήματα.
β/ το «διαζύγιο διετούς διάστασης», το αποκαλούμενο «αυτόματο», όταν οι σύζυγοι βρίσκονται σε πραγματική διάσταση συνεχώς για 2 χρόνια τουλάχιστον, οπότε ο κάθε σύζυγος μπορεί να ζητήσει το διαζύγιο από το αρμόδιο δικαστήριο το οποίο απλά επιβεβαιώνει την διάσταση.
γ/ το «συναινετικό διαζύγιο» (άρθρο 1441 ΑΚ) βάσει του οποίου οι σύζυγοι μπορούν, με έγγραφη συμφωνία ή κοινή ψηφιακή δήλωση, να λύσουν τον γάμο τους. Αυτό γίνεται με κοινή απόφαση των συζύγων, για την οποία συντάσσεται ιδιωτικό συμφωνητικό για επιμέλεια, επικοινωνία και διατροφή των τέκνων και ακολουθεί η λύση του γάμου σε συμβολαιογράφο. Τελευταία, το διαζύγιο αυτό μπορεί να επιταχυνθεί με ηλεκτρονικό τρόπο πάντα με την συμμετοχή δικηγόρου και συμβολαιογράφου. Πιο συχνά συναντάμε το «συναινετικό διαζύγιο», το οποίο ολοκληρώνεται γρήγορα σε σχέση με τα άλλα είδη διαζυγίου, με λιγότερα έξοδα και με δυνατότητα να ρυθμίσουν τις μετά το γάμο σχέσεις τους απέναντι στα παιδιά τους.

  •  Έχει υπάρξει περίπτωση ζευγαριού που ήρθε σε εσάς σε κατάσταση απίστευτης σύγχυσης και έντονης διαμάχης και εσείς καταφέρατε να βρείτε μια συμβιβαστική λύση;

Ο δικηγόρος ασκεί λειτούργημα που έχει έντονη κοινωνική επιρροή αφού με τις νομικές συμβουλές του μπορεί να βοηθήσει στην οικοδόμηση της κοινωνικής συνοχής που επηρεάζει και την οικογενειακή συνοχή. Έχει συμβεί να με επισκεφθούν ζευγάρια που έχουν φτάσει στο κατώφλι του διαζυγίου και βρίσκονταν σε πλήρη σύγχυση και με έκδηλη εχθρότητα, γεγονός που συμβαίνει όταν ο κάθε σύζυγος αγκιστρώνεται στις ατομικές του αξιώσεις και αγνοεί επιδεικτικά τα αιτήματα του συντρόφου του. Συνήθως σ’ αυτές τις περιπτώσεις έχει διακοπεί η επικοινωνία μεταξύ τους και γι’ αυτό ενδείκνυται οι σύζυγοι να απευθύνονται σε κάποιο οικογενειακό σύμβουλο ή ακόμη και ψυχολόγο. Σε όλες τις περιπτώσεις διαζυγίου που έχω αντιμετωπίσει μέχρι σήμερα προσπάθησα να επαναφέρω την ομαλή επικοινωνία μεταξύ των συζύγων, όμως αυτό επιτεύχθηκε μόνο σε λίγες περιπτώσεις.

  • Σας έχει φέρει πελάτης σας σε τόσο δύσκολη θέση με τη στάση του απέναντι στο/η σύντροφό του που να θέλετε να λύσετε τη συνεργασία σας;

Μου έχει συμβεί πελάτης να με φέρει σε πάρα πολύ δύσκολη θέση κατά την διάρκεια της προσπάθειας ευρέσεως επωφελούς λύσεως των προβλημάτων που είχαν δημιουργηθεί στις σχέσεις του ζευγαριού. Ειδικότερα, η σύζυγος μου ζήτησε να αποκρύψω από τον σύζυγο την ύπαρξη εγκυμοσύνης από άλλο σύντροφο. Στην περίπτωση αυτή, για ηθικούς λόγους, επέλεξα να λύσω την συνεργασία μου μαζί τους. Αργότερα πληροφορήθηκα ότι το ζευγάρι απευθύνθηκε σε άλλο συνάδελφο και οδηγήθηκε στο διαζύγιο. Αντιλαμβάνεσθε πόσα προβλήματα μεταφέρονται στην κοινωνία από εσφαλμένες συμπεριφορές και αποφάσεις «ανώριμων» ανθρώπων.

  • Σας έχει τύχει ζευγάρι να φτάσει στο κατώφλι του διαζυγίου και εν τέλει να αποφασίσει την επανένωση;

Ναι, μου έχει τύχει ζευγάρι να έχει λύσει το γάμο του με δικαστική απόφαση (μη αμετάκλητη) και κατόπιν, στηριζόμενο στη δύναμη και την ποιότητα των συναισθημάτων του, αποφάσισε την επανένωσή του, οπότε αιτηθήκαμε την ανάκληση της δικαστικής απόφασης. Έκτοτε το ζευγάρι συνεχίζει τη συμβίωσή του. Συνεπώς, όταν υπάρχει αγάπη, θέληση και επικοινωνία στο ζευγάρι μπορούν να επιλυθούν τα προβλήματα στις σχέσεις του και να συνεχίσουν την συμβίωσή τους ομαλά.

  • Όσον αφορά το κομμάτι της επιμέλειας, τη σημερινή εποχή, ο πατέρας διεκδικεί πιο έντονα την επιμέλεια των τέκνων του;

Η ανάθεση της επιμέλειας ανήλικου τέκνου στον πατέρα ήταν πολύ σπάνιο στη δικαστηριακή πρακτική. Όμως, τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι άνδρες ζητούν να διεκδικήσουν την επιμέλεια των ανήλικων τέκνων τους. Σύμφωνα με τον νόμο, σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, η επιμέλεια των ανήλικων τέκνων ρυθμίζεται με απόφαση των γονέων η οποία επικυρώνεται από το δικαστήριο στην περίπτωση του συναινετικού διαζυγίου και σε κάθε άλλη περίπτωση από το δικαστήριο. Η ανάθεση της επιμέλειας πρέπει να αποβλέπει στο συμφέρον του τέκνου. Το κριτήριο για την ανάθεση της επιμέλειας είναι το περιβάλλον των γονέων και συνήθως τα δικαστήρια αναθέτουν την επιμέλεια στον γονέα του οποίου το περιβάλλον είναι επιθυμητό για το ανήλικο τέκνο και κατάλληλο για την ψυχοσωματική και ψυχοδιανοητική ανάπτυξη αυτού, πολύ δε περισσότερο αν υπάρχει ψυχολογικός δεσμός με συγκεκριμένο γονέα, οπότε ο άλλος γονέας πρέπει να σεβαστεί την επιθυμία του ανηλίκου. Τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν οι αποφάσεις των δικαστηρίων με τις οποίες ανατίθεται η άσκηση της επιμέλειας των ανήλικων τέκνων στον πατέρα. Αυτό μπορεί να στηρίζεται είτε: α) όταν κρίνεται ότι ο πατέρας είναι καταλληλότερος από την μητέρα σε συνδυασμό με την επιθυμία του ανήλικου τέκνου και β) όταν διαπιστώνεται η πλημμελής άσκηση της επιμέλειας του ανήλικου από την μητέρα.

  • Πόσο συχνά δίνεται η επιμέλεια στον πατέρα και με ποια κριτήρια;

Τα κριτήρια τα οποία προσδιορίζουν το συμφέρον του τέκνου και καθορίζουν την ανάθεση της επιμέλειας αυτού στον πατέρα ως «καταλληλότερου» γονέα είναι τα εξής:
α/ Η σταθερότητα των συνθηκών διαβίωσης και ανάπτυξης του τέκνου, όπως είναι η σταθερή κατοικία, οι δεσμοί που έχει αναπτύξει με το συγγενικό και φιλικό του κύκλο, το σχολικό περιβάλλον, τα οικονομικά στοιχεία του γονέα.
β/ Οι συναισθηματικοί δεσμοί του τέκνου με εκάτερο των γονέων και τα αδέλφια του, καθώς και η γνώμη του ανηλίκου.
γ/ Η «εν τοις πράγμασι» άσκηση της επιμέλειας από τον έναν γονέα. Αυτό συμβαίνει όταν τα τέκνα, μετά την διακοπή της οικογενειακής συμβίωσης, διαμένουν με έναν εκ των δύο γονέων. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται να εγκαταλείπει η μητέρα την οικογενειακή στέγη και τα τέκνα της και ο πατέρας να αναλαμβάνει «εν τοις πράγμασι» την επιμέλεια των ανηλίκων τέκνων.
δ/ Η προσωπικότητα, η παιδαγωγική καταλληλότητα, η πνευματική του ανάπτυξη και η κοινωνική δράση του κάθε γονέα.
ε/ Καθημερινή αφιέρωση χρόνου στο ανήλικο τέκνο.

  • Τι σημαίνει συνεπιμέλεια βάσει νόμου; Σας έχει τύχει να οριστεί συνεπιμέλεια σε υπόθεσή σας; Είναι εύκολο να εφαρμοστεί;

Ο αριθμός των γάμων που καταλήγουν σε διαζύγιο έχει ξεπεράσει το 35% τα τελευταία χρόνια. Εξαιτίας αυτού προκύπτει η αναγκαιότητα της ρύθμισης της επιμέλειας των ανηλίκων τέκνων για να αποφεύγεται η γονική αποξένωση του γονέα που δεν έχει την επιμέλεια. Σήμερα, έχοντας ωριμάσει το κοινωνικό περιβάλλον, οι ενεργοί «μπαμπάδες» είναι έτοιμοι να αφιερώσουν περισσότερο και ποιοτικότερο χρόνο με τα παιδιά τους. Τελευταία ρυθμίστηκε νομοθετικά, με το άρθρο 7 του νόμου 4800/2021, ο θεσμός της συνεπιμέλειας, όπως περιγράφεται στο τροποποιημένο άρθρο (1510) του Αστικού Κώδικα ότι: «Η μέριμνα για το ανήλικο τέκνο είναι καθήκον και δικαίωμα των γονέων (γονική μέριμνα), οι οποίοι την ασκούν από κοινού και εξίσου.». Οι διατάξεις του παραπάνω νόμου αποσκοπούν στην εξυπηρέτηση του συμφέροντος του τέκνου με την ενεργή παρουσία και των δύο γονέων κατά την ανατροφή του και την εκπλήρωση της ευθύνης τους έναντι αυτού, παρά τη μεσολάβηση της διάστασης, του διαζυγίου ή της ακύρωσης του γάμου. Η συνεπιμέλεια μπορεί να εφαρμοσθεί από τους γονείς εκείνους που διαθέτουν την ωριμότητα να παρακάμψουν τις προσωπικές διαφορές τους και να συνεννοηθούν στα βασικά ζητήματα των παιδιών τους. Οπωσδήποτε, με την ωρίμανση της κοινωνίας, η προταθείσα λύση της άσκησης της επιμέλειας των τέκνων από κοινού από τους γονείς αυτών είναι αντικειμενικά προτιμότερη από απόψεως τόσο διαπαιδαγώγησης και ψυχικής ισορροπίας των ανηλίκων, όσο και εμπέδωσης της αρχής της ισότητας των γονέων αναφορικά με το δικαίωμα απόλαυσης του γονεϊκού ρόλου τους.

  • Σε τι περιπτώσεις χρειάστηκε η παρουσία των τέκνων στο δικαστήριο;

Όταν υπάρχει διαφωνία μεταξύ των γονέων για ζητήματα που αφορούν το τέκνο και δεδομένου ότι «το συμφέρον του τέκνου επιβάλλει να ληφθεί απόφαση, αποφασίζει το δικαστήριο», το τελευταίο αποφασίζει «ανάλογα με την ωριμότητα του τέκνου και πρέπει να ζητείται και να συνεκτιμάται η γνώμη του, πριν από κάθε απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα και τα συμφέροντά του, εφόσον η γνώμη του τέκνου κριθεί από το δικαστήριο ότι δεν αποτελεί προϊόν καθοδήγησης ή υποβολής από κάποιο γονέα». Οι περιπτώσεις που χρειάστηκε η παρουσία του τέκνου στο δικαστήριο μπορεί να αφορά θέματα επιμέλειας, ονοματοδοσίας, επικοινωνίας και υγείας του ανήλικου παιδιού, θρησκείας, εκπαίδευσης, μεταβολή του τόπου διαμονής του τέκνου, επικοινωνίας του γονέα με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο.

  • Σας έχει τύχει περίπτωση γονέα που να αναγκάσει τα παιδιά του να αναμειχθούν στη διαδικασία του διαζυγίου και να πάρουν θέση υπέρ του; Επηρεασμένος από την ιδιότητά σας ως πατέρας πόσο δύσκολο ήταν να το διαχειριστείτε;

Έχει τύχει περίπτωση γονέα που ανάγκασε – εκβίασε τα παιδιά του ότι αν δεν έλθουν στο δικαστήριο να καταθέσουν σε βάρος της μητέρας τους δεν θα τους αγόραζε το μοτοποδήλατο που τους είχε προηγουμένως υποσχεθεί για άλλο λόγο. Δυστυχώς, τα ανήλικα τέκνα που διήγαν την εφηβεία τους υπάκουσαν και όταν ρωτήθηκαν από τον Δικαστή «ποιός γονέας σε αγαπάει και με ποιον θέλεις να διαμείνεις» η απάντησή τους ήταν με τον πατέρα ο οποίος θα ικανοποιούσε τις πρόσκαιρες απολαύσεις τους. Τις περισσότερες φορές δεν μπορείς να επέμβεις στην απόφαση του ανήλικου για να την συζητήσεις ή και να την επηρεάσεις, οπότε, όταν ακούς την απόφασή του, είναι αργά για να το αντιμετωπίσεις. Πάντως, πρέπει να αποφεύγονται τέτοιες επιρροές υπό μορφή δικαστικών και εκβιαστικών συμπεριφορών προς το ανήλικο γιατί βλάπτουν την ψυχοδιανοητική του ισορροπία και το στρέφουν εναντίον του αναίτιου γονέα. Υπό την ιδιότητά μου ως πατέρας διαπίστωσα ότι είναι πολύ δύσκολο να διαχειριστείς ένα τέτοιο γεγονός γιατί ουσιαστικά επιχειρείς να στρέψεις την επιθυμία του ανηλίκου εναντίον του γονέα προς τον οποίο συμπαρίσταται πράγμα που είναι δύσκολο να συμβεί.

 

  • Τι θα συμβουλεύατε ένα ζευγάρι που έχει αποφασίσει να λύσει το γάμο του και έχει ανήλικα παιδιά;

Όταν το ζευγάρι φθάνει στο κατώφλι του διαζυγίου θα τους συμβούλευα τα ακόλουθα:
α/ Μην παίρνετε αποφάσεις όταν βρισκόσαστε σε ψυχική αναστάτωση γιατί οι επιλογές σας θα σας οδηγήσουν σε εσφαλμένες λύσεις.
β/ Η οποιαδήποτε απόφασή σας πρέπει να στηρίζεται στη λογική αντιμετώπιση των προβλημάτων που αφορούν εσάς τους ίδιους και περισσότερο τα παιδιά σας.
γ/ Αν αδυνατείτε να χειρισθείτε με ηρεμία τα μετά το διαζύγιο προβλήματα, τότε επισκεφθείτε έναν ειδικό επιστήμονα (οικογενειακό σύμβουλο, ψυχολόγο, κλπ).
δ/ Αποφύγετε να τσακώνεστε κατά την διάρκεια του διαζυγίου  γιατί όλη αυτή η διαδικασία βλάπτει τον ψυχισμό των παιδιών σας.
ε/ Μη ξεχνάτε ότι τα παιδιά σας δεν χωρίζουν και ότι έχουν ανάγκη από την παρουσία και την συμπαράσταση αμφοτέρων των γονιών ασχέτως εάν αυτοί ζουν χωριστά σε άλλη στέγη.
στ/ Συνεργαστείτε με τον/την σύζυγό σας για να επιτύχετε το καλύτερο αποτέλεσμα για εσάς ως άτομα και για τα παιδιά σας ως γονείς.

  •  Τι μήνυμα θα θέλατε να στείλετε σε ένα νέο ζευγάρι που μόλις αποφασίζει να ενωθεί με τα δεσμά του γάμου;

Κάθε νέο ζευγάρι που αποφασίζει να παντρευτεί σήμερα θα πρέπει να έχει σκεφθεί ορισμένα βασικά πράγματα που θα αλλάξουν την ανέμελη ιδιωτική ζωή του και θα οδηγηθεί σε ένα πεδίο που χρειάζεται η συνύπαρξη να στηρίζεται στην ειλικρινή επικοινωνία μεταξύ τους και στη λογική αντιμετώπιση των προβλημάτων. Ο γάμος είναι σχέση δημιουργίας, γι’ αυτό όταν αγαπάτε τον/την σύντροφό σας και έχετε αποδεχθεί να τον παντρευτείτε για να δημιουργήσετε ένα ξεχωριστό οικογενειακό περιβάλλον, μη ξεχνάτε να επικοινωνείτε μεταξύ σας και να  μοιράζεστε τις σκέψεις και τις ανησυχίες σας, να εκφράζετε τα συναισθήματά σας, να συνεργάζεστε και να μην ανταγωνίζεστε ο ένας τον άλλον, ελευθερώστε τις θετικές δυνάμεις σας για να διατηρήσετε τη σχέση σας ζωντανή και απολαυστική σ’ εσάς ως άτομα και στα παιδιά που θα αποκτήσετε ως οικογένεια! Γι’ αυτό, λοιπόν, τολμήστε να ενωθείτε με τα δεσμά του γάμου προκειμένου να αρχίσετε να δημιουργείτε το δικό σας οικογενειακό οικοδόμημα!