TV

  • SOFOS
  • ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΟΥΚΗΣ
  • ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ
  • 1 A Valiwth BANNER
  • GALLH KATERINA
  • Makis Antallaktika
  • MERMHGKA
  • PLAISIOTELIKO11
  • Consul ANERGOI Site 30 49 Sparth 370x210px
  • DIMANTOPOULOS
  • ESTHIQUE
  • 1SPARTA BEER
  • Kteo Lakonias Arkadias

Ιουλία Ακυλία Σεβήρα : Το «πληγωμένο» άγαλμα της Σπάρτης  
  • μέγεθος γραμματοσειράς +

Πέμπτη, 24 Ιουνίου 2021 14:13

Ένα από τα έργα που ξεχωρίζουν μεταξύ των 1.670 εκθεμάτων της Συλλογής Έργων Μεταλλοτεχνίας του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου είναι το άγαλμα  της Ιουλίας Ακυλίας Σεβήρας , που βρέθηκε στην Ακρόπολη της Αρχαίας Σπάρτης .

Πρόκειται για χάλκινο άγαλμα της  ρωμαϊκής περιόδου , που αναπαριστά την Ιουλία Ακυλία , αυτοκράτειρα της Ρώμης , δεύτερη και τέταρτη σύζυγο του Μάρκου Αυρήλιου Αντωνίνου Αύγουστου  (Marcus Aurelius Antoninus,  203-222 μ.Χ. ), γνωστού , κοινώς , ως Ηλιογάβαλου ή Ελαγάβαλου (Heliogabalus ή Elagabalus), Ρωμαίου αυτοκράτορα της δυναστείας των Σεβήρων.

ιουλια_ακυλα.jpg

Το οικοδόμημα τη; Αρχαίας Σπάρτης στο οποίο βρέθηκε το άγαλμα της Ακυλίας Σεβήρας είναι γνωστό ως «Αγορά» ή «Περσική Στοά» και ήταν μια μεγάλων διαστάσεων στοά  , με τοίχους κατασκευασμένους κατά τον πολυγωνικό τρόπο δόμησης από μεγάλους πωρόλιθους , με εξαίρεση το ανώτερο τμήμα τους που είναι κατασκευασμένο από ασβεστόλιθους κατά το ψευδοϊσόδομο σύστημα . Από ασβεστόλιθους και κατά τον ίδιο τρόπο έχουν κατασκευαστεί και τα εγκάρσια προς τους τοίχους τοιχία , που διαμορφώνουν μικρούς χώρους στο εσωτερικό της στοάς . Η κατασκευή του μνημείου αυτού χρονολογείται κατά τον 4ο ή 3ο αι. π.Χ. κι έχει συνδεθεί με την Περσική Στοά  που κατασκευάστηκε από τα λάφυρα των περσικών πολέμων κι εντυπωσίασε τον περιηγητή Παυσανία . Τη στέγη αυτής της εντυπωσιακής Στοάς  την στήριζαν , αντί κιόνων , αγάλματα αιχμαλώτων Περσών από λευκό μάρμαρο , πάνω σε βάθρα .

Το άγαλμα της Ιουλίας Ακυλίας Σεβήρας , βρέθηκε κατά τις ανασκαφές  του 1964 από τον Χρύσανθο Χρήστου , στο μνημειακό στωικό οικοδόμημα της Ακρόπολης της Αρχαίας Σπάρτης  , σε ύπτια θέση ,  σε εσωτερική γωνία του οικοδομήματος  . Η γυναίκα φορά χιτώνα και ιμάτιο   , προβάλλει ελαφρά το δεξιό πόδι και το  χέρι της είναι στραμμένο με την παλάμη προς τα πάνω , σε θέση ικεσίας .  Ο τύπος της κόμμωσης είναι χαρακτηριστικός για τη δυναστεία των Σεβήρων  και θα έφερε στεφάνη  .

Η Ιουλία Ακυλία Σεβήρα , κόρη του Quintus Aquilius , ανήκε στις Εστιάδες Παρθένες , αλλιώς τις Βεσταλίνες (Βέστα = Εστία) , γι’ αυτό και ο γάμος της με τον Ελαγάβαλο θεωρήθηκε σκάνδαλο της εποχής , αφού παραβίαζε τον τριακονταετή όρκο αγαμίας των «Εστιάδων Παρθένων» . Θεωρείται ότι υπήρχαν θρησκευτικοί λόγοι για τον γάμο αυτό , επειδή ο Ελαγάβαλος πίστευε στον Θεό Ήλιο της Ανατολής (El-Gabal) και ο γάμος του αυτός συμβόλιζε το γάμο του θεού με την Εστία . Ο γάμος ανακλήθηκε γρήγορα και ο Ελαγάβαλος εξαναγκάστηκε , σχεδόν , να παντρευτεί την Άννια Φαυστίνα . Σύντομα , όμως , χώρισε και έφερε πίσω , ως σύζυγό του , την Ιουλία Ακυλία , υποστηρίζοντας πως το αρχικό διαζύγιο ήταν άκυρο . Έμειναν μαζί μέχρι τη δολοφονία του το 222 μ.Χ., χωρίς να μαρτυρείται , απαραίτητα , πίστη ή έρωτας .

Η θέαση του χάλκινου αγάλματος της Ιουλίας Ακυλίας Σεβήρας προκαλεί , εκτός από θαυμασμό , ένα ιδιαίτερο δέος , αφού το πρόσωπό της είναι «βίαια» παραμορφωμένο (τσακισμένο)  από κάποιο χτύπημα (ή χτυπήματα) .  Αυτή η «ασεβής»  φθορά στο πρόσωπο της αυτοκράτειρας , έχει δημιουργήσει δύο υποθέσεις :

Η μία υπόθεση λέει ότι η φθορά στο πρόσωπο προκλήθηκε από την κατάρρευση του κτιρίου στο οποίο βρισκόταν το άγαλμα , λόγω πυρκαγιάς , η δε άλλη ότι  , ίσως , πρόκειται για «καταδίκη της μνήμης» (damnatio memoriae) , λόγω της παραβίασης του όρκου της τριακονταετούς αγαμίας που είχε δώσει η Ιουλία Ακυλία ως Ιέρεια της Εστίας .

Στην αρχαία Ρώμη η Σύγκλητος επέβαλλε την «καταδίκη μνήμης» (damnatio memoriae) σε περιπτώσεις επιφανών προσώπων που είχαν εμπλακεί σε συνομωσίες , κρίθηκαν ένοχοι προδοσίας , θεωρούνταν επικίνδυνοι για την ασφάλεια του κράτους ή είχαν πέσει σε δυσμένεια . Η «καταδίκη μνήμης» ήταν ατιμωτική και πρακτικά σήμαινε την απάλειψη κάθε μαρτυρίας της ύπαρξης του προσώπου εκείνου και την καθολική διαγραφή του από το δημόσιο κλίμα , σαν να μην είχε ποτέ υπάρξει . Η ρωμαϊκή Σύγκλητος αποφάσιζε για τη δήμευση της περιουσίας του καταδικαζομένου, την απόσυρση , διασκευή ή καταστροφή γλυπτών και άλλων απεικονίσεών του και , φυσικά , την απόξεση του ονόματός του από επιγραφές και δημόσια κείμενα . Παρ’ όλα αυτά , δεν μαρτυρείται ιστορικά κάποια καταδίκη της Ιουλίας Ακυλίας Σεβήρας, που να δικαιολογεί την ποινή αυτή , την οποία υπέστησαν άλλες γυναίκες της δυναστείας των Σεβήρων , όπως  η Ιουλία Μαμαία (μητέρα του Αλέξανδρου Σεβήρου και συναυτοκράτειρα) , η Πλαυτίλλα, (σύζυγος του Καρακάλλα)  και η Άννια Φαυστίνα (τρίτη σύζυγος του Ελαγαβάλου).

ιουλια_ακυλια_111.jpg

Σε κάθε περίπτωση , επειδή το ενδεχόμενο «καταδίκης της μνήμης» παραμένει ανοιχτό , οι συντηρητές των μνημείων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου «σεβάστηκαν» τη φθορά του αγάλματος και δεν την αποκατέστησαν . Πρόκειται για μια  παραμόρφωση  που κάνει τον επισκέπτη του Μουσείου , αν δει έστω και μια φορά το άγαλμα της  Ιουλίας Ακυλίας Σεβήρας  , να μην την ξεχάσει  ποτέ στη ζωή του. 

Η μορφή της  Ιουλίας Ακυλίας Σεβήρας  απεικονίστηκε και σε αργυρό δηνάριο του 220-221 & 221-222 μ.Χ. όπως μαρτυρά εύρημα από την  πόλη Γέρμα της βορειοδυτικής Γαλατίας . Στη μια πλευρά του νομίσματος εικονίζεται η αυτοκράτειρα  Ιουλία Ακυλία Σεβήρα , σε προτομή και σε πλάγια όψη του προσώπου , φέροντας την χαρακτηριστική κόμμωση και στην άλλη πλευρά του νομίσματος εικονίζεται ολόσωμη , να προσφέρει  θυσία σε βωμό .

Επομένως , η Σπάρτη , εκτός από τον «κρυμμένο» μνημειακό της πλούτο που μάταια περιμένει τις ανασκαφές για να έρθει στο φως ,  έχει κι έναν άλλο αρχαιολογικό πλούτο που βρίσκεται εκτός Σπάρτης , μέρος του οποίου θα πρέπει να διεκδικήσει αρμοδίως , με συνέπεια  κι επιμονή , ώστε , τόσο το υπό ανακαίνιση παλαιό Μουσείο της , όσο και το νέο Μουσείο (όταν με το καλό υλοποιηθεί) να έχουν να παρουσιάσουν εκθέματα αντάξια της ιστορίας και του πολιτισμού της , εκθέματα που της  δικαιωματικά της ανήκουν .

                                                                                                Σπάρτη 23-6-2021

                                                                                              Βαγγέλης Μητράκος