Μεγάλο πρόβλημα τα εγκαταλελειμμένα ελαιόδενδρα – Ποιές οι αιτίες
Δυστυχώς τα βραβεία του Ελαιουργικού Συνεταιρισμού Ακρασίου… δεν μαζεύουν τις ελιές ούτε πληρώνουν το ηλεκτρικό του ελαιοτριβείου.
Ο Χρήστος Κουτλής είναι τα τελευταία 20 χρόνια ο πρόεδρος του Αγροτικού Ελαιουργικού Συνεταιρισμού Ακρασίου Λέσβου. Το Ακράσι είναι ένα μικρό ημιορεινό χωριό στην επαρχία Πλωμαρίου, στο νότιο μέρος του νησιού με μεγάλη ελαιοκομική παράδοση, χωριό το οποίο διατηρεί ελαιοτριβείο ήδη από το 1925. Ήταν μια σύγχρονη για την εποχή της μονάδα στημένη με μηχανήματα που είχαν μεταφερθεί από τα απέναντι παράλια της Μικρασίας.
Το ελαιοτριβείο λειτουργεί συνεχώς εδώ κι έναν αιώνα, πέρασε αρκετούς κλυδωνισμούς όπως φαντάζεται κανείς, εκσυγχρονίστηκε πρόσφατα και σήμερα λειτουργεί κανονικά εξυπηρετώντας τους συνεταιριστές που το διαχειρίζονται.
Η Λέσβος έχει μεγάλη παράδοση στο ελαιόλαδο, η παραγωγή της όμως έχει αφενός υποχωρήσει σε σχέση με το παρελθόν, αυξομειώνεται δε ανάλογα τις καιρικές συνθήκες. «Κάποτε η παραγωγή του νησιού ξεπερνούσε τους 35.000 τόνους, είχε φτάσει μάλιστα και 40.000 τόνους τη δεκαετία του 1960» μας λέει ο Χρ. Κουτλής, «λόγω όμως της μετανάστευσης και των οικονομικών δυσκολιών που πέρασαν οι κάτοικοί του, η παραγωγή άρχισε να μειώνεται. Σήμερα είναι ζήτημα αν πιάνει το νησί τους 8.000 τόνους ελαιόλαδο».
Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Λέσβος είναι η ανομβρία που έχει προκαλέσει σημαντική συρρίκνωση του υδροφόρου ορίζοντα. «Τα πηγάδια έχουν στερέψει, οι ελιές στα ορεινά έχουν πάρει ένα ‘χλωμό’ χρώμα κι αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση θα έχουμε προβλήματα. Κι όχι μόνο στο λάδι αλλά και στα λαχανικά και τα φρούτα» μας λέει ο συνεταιριστής.
Η παραγωγή
Ο Αγροτικός Ελαιουργικός Συνεταιρισμός Ακρασίου Λέσβου δεν έχει μεγάλη παραγωγή. «Θυμάμαι το 2020 βγάλαμε περίπου 400 τόνους λάδι, μια καλή χρονιά για την παραγωγή και πολύ κακή χρονιά για το εμπόριο καθώς μας πήραν το λάδι σε εξευτελιστικές τιμές, σε τιμή που δεν άξιζε καν να πας να μαζέψεις τις ελιές…» μας είπε ο Χρ. Κουτλής. Τα τελευταία χρόνια η κατάσταση είναι κάπως καλύτερη όσο αφορά τις τιμές παραγωγού αλλά το τονάζ για την ελαιουργική περίοδο 2024-2025 έχει πέσει πια στους 200 τόνους. «Φέτος το νησί είναι άδειο από καρπό κι αν εξαιρέσουμε κάποια σημεία του και μόνο όπου τα δέντρα καρποφόρησαν, είναι ζήτημα αν ξεπεράσουμε τους 4.000 τόνους» μας ενημέρωσε ο παραγωγός από τη Λέσβο.
Ο Χρήστος Κουτλής θεωρεί ότι οι ελαιοπαραγωγή στη Λέσβο δεν έχει καμιά στήριξη από την κεντρική διοίκηση κι υπογραμμίζει πως «η Ελλάδα δεν διαθέτει το στοιχειώδες για την παραγωγή, δηλαδή ένα Εθνικό Συμβούλιο Ελαιολάδου, όπως διαθέτει η Τουρκία δίπλα μας».
Του αντιτείνουμε ότι η χώρα διαθέτει Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση Ελαιολάδου (ΕΔΟΕ), κι αυτός απαντάει: «Υπάρχει μια Διεπαγγελματική, πράγματι, η οποία δεν έχει κάνει μέχρι σήμερα ουσιαστικές παρεμβάσεις στην αγορά. Θυμάμαι μια ημερίδα της Οργάνωσης στην Αθήνα, πριν μερικά χρόνια, την οποία παρακολούθησα. Στην ημερίδα εκείνη είχε συζητηθεί το θέμα της μεγάλης διαφοράς τιμής ανάμεσα στο ιταλικό και ελληνικό ελαιόλαδο η οποία τότε, το 2019, ήταν περίπου 2 ευρώ το λίτρο και υπήρχε η ανάγκη για παρέμβαση προκειμένου αυτό να διορθωθεί. Εεε, λοιπόν, σήμερα αυτή η διαφορά έχει μεγαλώσει…» μας λέει ο νησιώτης ελαιοπαραγωγός.
Με το κιάλι ο δανεισμός
Ο Χρ. Κουτλής θέτει το ζήτημα του δανεισμού εξηγώντας μας ότι σήμερα δεν υπάρχει δυνατότητα για τον παραγωγό να απευθυνθεί σε τράπεζα και να πάρει δάνειο σε μια δεδομένη στιγμή που θα χρειαστεί ρευστότητα. «Πως θα μπορέσει μια οποιαδήποτε επιχείρηση, στην περίπτωσή μας μια αγροτική, να πάρει μερικά χρήματα προκειμένου να ανοιχτεί αν το επιθυμεί; Πως μπορεί μια εταιρεία που έχει αδυναμία χρηματοδότησης να προχωρήσει στον κλάδο της;» αναρωτιέται. Η γνώμη του είναι ότι σε επίπεδο Περιφέρειας πρέπει να δημιουργούν γραφεία για την ελαιοκαλλιέργεια τα οποία να έχουν τη δυνατότητα παρέμβασης, συμβουλών και στήριξης των καλλιεργητών.
Πολύ γραφειοκρατία βρε παιδί μου
Ο Χρ. Κουτλής θεωρεί ότι η αγροτική πολιτική στην Ελλάδα είναι απολύτως γραφειοκρατική και τα δημόσια γραφεία… απέχουν πολύ από τα κτήματα. «Δεν υπάρχει ένας εξειδικευμένος γεωπόνος ο οποίος να βρίσκεται καθημερινά κοντά στους αγρότες και να τους διευκολύνει με τα προβλήματά τους. Τι πρέπει να κάνει ο παραγωγός; Να τρέχει ο ίδιος κάθε μέρα όλη μέρα για τα διαδικαστικά; Αυτός είναι στα κτήματά του. Η ελιά είναι το κατεξοχήν παραγωγικό δέντρο στην πατρίδα μας και το κράτος που εισπράττει χρήματα από τις εξαγωγές ελαιών κι ελαιόλαδου θα έπρεπε να μας στηρίζει περισσότερο» μας λέει.
Το δύσκολο στοίχημα των τιμών του ελαιόλαδου
Κινήθηκαν καθοδικά κατά το α΄ εξάμηνο του 2025 κι αυτή τη στιγμή, λίγο πριν μπει ο Νοέμβριος παραμένουν ακόμα χαμηλές
Οι τιμές του ελαιολάδου είναι πάντα ένας ‘γρίφος’ για τους παραγωγούς και ειδικά τους συνεταιριστές οι οποίοι αντιπροσωπεύουν τοπικές κοινωνίες με πληθώρα αναγκών και προβλημάτων. Παρά τη σύμπραξη δυνάμεων, κάτι που είναι η πεμπτουσία της συνεταιριστικής ιδέας, στη σύγχρονη Ελλάδα αυτά τα συλλογικά μορφώματα δίνουν μάχη για την επιβίωσή τους.
Όπως μας ενημέρωσε ο Χρήστος Κουτλής, την περίοδο 2023- 2024 που η Ισπανία είχε μειωμένη παραγωγή ελαιολάδου, η τιμή του ελαιολάδου στη χώρα μας είχε εκτοξευθεί στα 9-9,50 ευρώ/λίτρο, μια τιμή πρωτοφανή για τον Έλληνα παραγωγό. Από τις αρχές του 2024 παρουσιάστηκε σταδιακή πτώση των τιμών του ελαιολάδου, η τιμή υποχώρησε αρχικά στα 7 ευρώ/λίτρο, στη συνέχεια έπεσε στα 5 ευρώ/λίτρο.
Το ελαιόλαδο κινήθηκε καθοδικά καθόλα τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2025 κι αυτή τη στιγμή – Οκτώβριος 2025 πλέον- οι τιμές παραγωγού παραμένουν ακόμα χαμηλές. «Σήμερα κινούμαστε στα 4-4,10 ευρώ/λίτρο για τον παραγωγό και νομίζω ότι αυτή θα είναι η τιμή του επόμενου διαστήματος επειδή υπήρξε πρόσφατα μια μικρή άνοδος της τιμής από τα 3,5 ευρώ που είχε πέσει κάποια τιμή στα 3,90 πριν μερικές εβδομάδες. Πάντως θεωρώ ότι η τιμή που θα κινηθούμε θα είναι πάνω από τα 4 ευρώ/λίτρο, το πολύ όμως να φτάσουμε τα 4,5 ευρώ γιατί σε λίγο βγαίνουν τα καινούργια λάδια που επηρεάζουν τις τιμές συνολικά» υποστηρίζει ο Χρ. Κουτλής.
Ποια θεωρείται όμως μια ‘καλή’ τιμή για τον παραγωγό στη Λέσβο ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει να αντιμετωπίσει αρκετά προβλήματα στην παραγωγή του; Σύμφωνα με τον συνομιλητή μας η χρονιά που πέρασε (2024-2025) ήταν ιδιαίτερα αρνητική για τους παραγωγούς που μισθώνουν κτήματα.
«Δεν ξέρω αν συμβαίνει και σε άλλες ελαιοπαραγωγικές ζώνες της Ελλάδας, αλλά σε μας έχει πέσει τα τελευταία χρόνια κατακόρυφα η απόδοση των ελαιόδεντρων σε καρπό και κατ’ επέκταση σε λάδι κι αυτό συμβαίνει λόγω των κλιματολογικών συνθηκών που επικρατούν πλέον στο νησί» λέει ο Χρ. Κουτλής. Ενώ η μέση απόδοση της λεσβιακής ελαιοκομίας ήταν περίπου 140 κιλά το μόδι (μονάδα μέτρησης βάρους που χρησιμοποιούταν μόνο στον υπολογισμό του προς έκθλιψη ελαιοκάρπου στα ελαιοτριβεία. Ήταν ισοδύναμο με 500 οκάδες ή περίπου 640 κιλά ελαιοκάρπου), την περυσινή και ιδιαίτερα άνομβρη περίοδο η αναλογία έπεσε στα 110 κιλά λάδι ενώ φέτος εκτιμάται ότι θα πέσει κάτω από τα 100 λάδι/μόδι.
«Κάποια στιγμή έφτασε η παραγωγή ελαιόλαδου στη Λέσβο να γίνει ασύμφορη. Σκεφτείτε ότι έχουμε μεροκάματα τα οποία κινούνται στα 70-90 ευρώ…» μας λέει ο Χρήστος Κουτλής.
Κρατική πολιτική: Αργοπορημένη και λειψή…
Ο συνομιλητής μας δίνει ένα παράδειγμα του πως λειτουργεί και σχολιάζει το πώς θα έπρεπε να λειτουργεί η κρατική πολιτική σε μεγάλες παραγωγικές καλλιέργειες όπως η ελαιοκομία. «Ο δάκος κάνει τεράστια ζημιά στην ελαιοκομία τα τελευταία χρόνια και η πολιτεία προσπαθεί να τον αντιμετωπίσει με δακοκτονία. Τα τελευταία χρόνια τύποις γίνεται κρατική δακοκτονία: δίνονται κάποια χρήματα, στην πραγματικότητας όμως δεν υπάρχει κανένα αποτέλεσμα. Ενώ στο παρελθόν ραντίζονταν μέχρι και τα απόμακρα μέρη και οι αγριλιές τελευταία οι ψεκασμοί γίνονται δρομάκι- δρομάκι» μας είπε.
Κυνηγώντας τον δάκο
Το ΥπΑΑΤ διεξάγει διαγωνισμό για τα φυτοφάρμακα τα οποία θα σταλούν στις διάφορες περιοχές της χώρας. «Εμείς στην Περιφέρεια τα λαμβάνουμε Σεπτέμβριο και Οκτώβριο όταν έχει σχεδόν τελειώσει η υπόθεση του δάκου. Πολλές φορές δεν είναι αρκετά. Άλλες φορές οι προδιαγραφές των φυτοφαρμάκων δεν τηρούνται, όπως το ότι δεν πρέπει να γίνεται κατ’ επανάληψη ψεκασμός με το ίδιο φάρμακο κ.ά. Για ποιο λόγο πρέπει το υπουργείο να κρατάει στα χέρια του την υπόθεση της δακοκτονίας και να μην αφήνει τις Περιφέρειες να ασχοληθούν και να τις χρηματοδοτήσει ώστε να αγοράζουν αυτές τα φυτοφάρμακα και να τα χρησιμοποιούν στους χρόνους που πρέπει, δεν το έχω καταλάβει» αναρωτιέται ο Χρ. Κουτλής.
Πρέπει να αναλάβουν οι νέοι…
Ο Χρ. Κουτλής προέρχεται από αγροτική οικογένεια και είναι συνδεδεμένος με την ελαιοκομία από παιδί, όπως άλλωστε όλοι οι κάτοικοι της Λέσβου. Είναι συνταξιούχος εκπαιδευτικός και πριν δύο δεκαετίες αποφάσισε να ασχοληθεί με τα κοινά- ύστερα από προτροπή συγχωριανών του ασχολήθηκε με τα αγροτοσυνεταιριστικά. «Έχω κουραστεί πια. Πρέπει να βρεθεί διάδοχη κατάσταση αλλά είναι δύσκολο. Εδώ δεν υπάρχουν πια άνθρωποι να δουλέψουν στην ελαιοκομία, ειδικά στα μικρά χωριά. Παρόλα αυτά έχουμε παραγωγούς από διάφορα μέρη» μας λέει. Ο Αγροτικός Ελαιουργικός Συνεταιρισμός Ακρασίου Λέσβου έλαβε Βραβείο για το βιολογικό λάδι και Βραβείο για το ΠΟΠ ελαιόλαδο στην Αξιολόγηση Ελαιολάδων oliValue 2024/25 ενώ στο διαγωνισμό «Αthena International Olive Oil Competition», βραβεύεται διαρκώς από το 2020.
*Ο συνταξιούχος εκπαιδευτικός Χρήστος Κουτλής είναι τα τελευταία 20 χρόνια ο πρόεδρος του Αγροτικού Ελαιουργικού Συνεταιρισμού Ακρασίου Λέσβου
Γράφει ο ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ
πηγή: ellinas agrotis
